Nhiều phụ huynh lo lắng khi bé 16 – 17 tháng tuổi vẫn chưa biết nói trong khi các trẻ khác đã nói được nhiều từ. Bài viết này Trung tâm dạy trẻ chậm nói Nhân Hòa xin chia sẻ ngôn ngữ ở trẻ 16 – 17 tháng nói được những gì, những dấu hiệu trẻ chậm nói và cách dạy bé 16 – 17 tháng chưa biết nói để phụ huynh dạy con ở nhà và tìm kiếm sự hỗ trợ can thiệp sớm khi cần.
Trẻ 16 – 17 tháng nói được gì?
Ở độ tuổi từ 16 đến 17 tháng trẻ có thể nói được 5 – 20 từ đơn, gọi ông bà ba mẹ, trẻ bắt trước và học ngôn ngữ nhanh. Mỗi bé có khả năng nói khác nhau, nhưng vẫn có những cột mốc ngôn ngữ quan trọng cần đạt ở độ tuổi này. Cha mẹ nên lưu ý để theo dõi sự tiến bộ của con để hỗ trợ khi cần.
Trẻ 16, 17 tháng tuổi biết nói những gì?
Phần lớn trẻ từ 16 đến 17 tháng tuổi có thể sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp đơn giản. Dưới đây là các kỹ năng nói điển hình ở giai đoạn này:
- Biết nói từ 5 đến 20 từ đơn có nghĩa, bao gồm tên người, đồ vật, hành động quen thuộc.
- Hiểu được khoảng 50 đến 100 từ, tức khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ đang phát triển mạnh mẽ.
- Biết làm theo chỉ dẫn đơn giản như “đưa cho mẹ”, “lại đây”, “vẫy tay chào”.
- Gọi tên một vài bộ phận cơ thể như mắt, mũi, tay khi được hỏi.
- Bắt chước âm thanh quen thuộc như tiếng chó sủa, mèo kêu, xe chạy.
- Sử dụng ngữ điệu như đang nói chuyện, dù những từ phát ra chưa rõ nghĩa.
- Gọi tên một số đồ vật quen thuộc như bóng, bánh, xe.
Những từ bé 16 – 17 tháng có thể nói được
Trẻ ở độ 16 – 17 tháng tuổi này thường phát triển từ đơn trước khi chuyển sang ghép hai từ. Dưới đây là một số từ hoặc cụm từ trẻ có thể đã nói được:
- Từ gọi người thân: ba, mẹ, bà, ông
- Từ chỉ đồ vật: áo, xe, bóng, ly, nón
- Từ chỉ hành động: đi, ăn, cho, lấy
- Từ liên quan đến động vật: gà, mèo, chó (có thể chỉ phát âm âm đầu như “gà” thành “gà gà”)
- Từ thể hiện yêu cầu: thêm, nữa
- Từ chỉ sự đồng ý – từ chối: có – không kèm theo gật hoặc lắc đầu
- Ghép từ đơn giản, quen thuộc: mẹ ơi, ba đi, ăn bánh
Giao tiếp cử chỉ ở trẻ 16-17 tháng tuổi
Ngay cả khi bé 16 tháng chưa biết nói hay trẻ 17 tháng chưa nói được từ rõ ràng, cha mẹ vẫn có thể thấy trẻ có những cử chỉ giao tiếp phi ngôn ngữ. Đây là bước đệm quan trọng cho việc phát triển ngôn ngữ.
- Chỉ tay vào vật trẻ muốn như chai nước, đồ chơi
- Giơ tay đòi bế, vẫy tay chào tạm biệt
- Lắc đầu khi từ chối, gật đầu khi đồng ý
- Kéo tay người lớn đến nơi có nhu cầu như tủ lạnh, kệ đồ chơi
- Đưa đồ vật để nhờ giúp đỡ như ly rỗng, đồ chơi bị hỏng
- Dùng biểu cảm khuôn mặt: cười khi vui, nhăn mặt khi không thích
- Nhìn qua lại giữa người và vật, để thu hút sự chú ý và thể hiện ý muốn của bản thân
- Phối hợp âm thanh với cử chỉ, ví dụ vừa nói “ư ư” vừa kéo tay mẹ để nhờ giúp đỡ
Nếu trẻ trẻ 16 – 17 tháng chưa nói được từ nào, đặc biệt khi trẻ 18 tháng vẫn chưa biết nói cha mẹ không nên chủ quan. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bé đang chậm phát triển ngôn ngữ hoặc các vấn đề về rối loạn phát triển cần được can thiệp sớm.
Trung tâm Nhân Hòa khuyến nghị cha mẹ nên đưa trẻ đến đánh giá chuyên sâu để xây dựng lộ trình can thiệp ngôn ngữ phù hợp. Can thiệp sớm chính là chìa khóa giúp trẻ bắt kịp bạn bè đồng trang lứa.
Bé 16 – 17 tháng tuổi chưa biết nói
Trẻ 16 – 17 tháng chưa biết nói cha mẹ hãy tích cực dạy con tập nói, theo dõi các dấu hiệu chậm nói bất thường, cho trẻ đi khám, Test chậm nói và can thiệp sớm khi cần. Dựa theo các dấu hiệu và nguyên nhân trẻ chậm nói, cha mẹ hãy hỗ trợ trẻ phù hợp.
Dấu hiệu trẻ 16 – 17 tháng chậm nói
Việc theo dõi các biểu hiện ngôn ngữ và tương tác hằng ngày sẽ giúp cha mẹ phát hiện sớm tình trạng chậm nói ở trẻ 16-17 tháng tuổi.
- Trẻ không phát âm bập bẹ, hoặc rất ít khi phát ra âm thanh như “ba ba”, “ma ma”.
- Vốn từ vựng hạn chế, trẻ không nói được từ 5 – 20 từ đơn
- Khả năng hiểu ngôn ngữ hạn chế, trẻ chưa biết làm theo yêu cầu, sai vặt
- Không cố gắng bắt chước âm thanh hoặc từ ngữ khi người lớn nói chuyện.
- Không hiểu các từ cơ bản như “không”, “lại đây”, hoặc không thực hiện các yêu cầu đơn giản.
- Không biết chỉ vào đồ vật quen thuộc khi được hỏi như “quả bóng đâu”, “con mèo đâu”.
- Có thể kèm theo các hạn chế về tương tác giao tiếp như:
- Không có phản ứng rõ ràng khi được gọi tên, hoặc phản ứng thất thường.
- Không sử dụng cử chỉ giao tiếp như chỉ tay, vẫy tay, giơ tay đòi bế.
- Ít hoặc không có giao tiếp bằng mắt, thờ ơ khi được trò chuyện hoặc chơi cùng.
Ví dụ: Phụ huynh Nhân Hòa chia sẻ Bé T.A 17 tháng tuổi, khi muốn uống nước chỉ biết kéo tay mẹ đến chỗ bình nước. Bé không chỉ tay, không phát ra âm thanh nào có nghĩa để thể hiện nhu cầu. Bé cũng không phản ứng khi mẹ gọi tên. Khi test chậm nói, bé có dấu hiệu của tự kỷ và cần được can thiệp sớm.
Nguyên nhân khiến trẻ 16 – 17 tháng chưa biết nói
Nguyên nhân trẻ 16 – 17 tháng chưa biết nói tương tự như giai đoạn trẻ 14-15 tháng chưa nói được. Việc nhận biết đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ chọn hướng hỗ trợ cho con phù hợp.
- Yếu tố di truyền: Nếu trong gia đình từng có người chậm nói, trẻ có thể gặp tình trạng tương tự.
- Tiếp xúc ngôn ngữ hạn chế: Trẻ ít được trò chuyện giao tiếp qua lại, không được đọc sách hoặc chơi cùng người lớn.
- Cha mẹ bận, trẻ tiếp xúc quá nhiều với thiết bị điện tử như tivi, điện thoại.
- Vấn đề thính giác: Viêm tai giữa hoặc suy giảm thính lực khiến trẻ không nghe rõ, dẫn đến không bắt chước âm thanh và khó phát triển lời nói.
- Rối loạn phổ tự kỷ: Trẻ không nói, không giao tiếp bằng mắt, không tương tác xã hội có thể là dấu hiệu sớm của tự kỷ.
- Chậm phát triển toàn diện: trẻ 16-17 tháng có thể chậm cả về ngôn ngữ và vận động, trẻ chưa biết nói và cũng chưa đi được, vận động yếu.
- Phong cách nuôi dạy phụ thuộc: Cha mẹ quá hiểu ý con, luôn đáp ứng ngay nhu cầu mà không tạo điều kiện để con chủ động nói.
- Vấn đề cấu trúc miệng: Trẻ có thể gặp vấn đề về cơ quan phát âm như dính thắng lưỡi, hàm hở, gây khó khăn trong phát âm dù nhận thức bình thường.
Cách dạy bé 16 – 17 tháng tập nói
Dạy bé tập nói sớm sẽ giúp bé 16 tháng chưa biết nói có nhiều cơ hội phát triển kỹ năng giao tiếp. Cha mẹ đóng vai trò quan trọng giúp trẻ tập nói trong giai đoạn này. Trong trường hợp trẻ chậm nhiều so với các bạn hoặc mắc các rối loạn phát triển đi kèm, cho trẻ học can thiệp sớm là giải pháp tốt nhất.
Dạy trẻ 16 – 17 tháng tuổi tập nói ở nhà
Gia đình không chỉ là môi trường đầu tiên mà còn là nơi quan trọng nhất giúp trẻ hình thành ngôn ngữ. Những hoạt động thường ngày có thể trở thành cơ hội tuyệt vời để cha mẹ dạy con 16-17 tháng tập nói hiệu quả.
- Trò chuyện thường xuyên với trẻ, dùng câu ngắn gọn, rõ ràng như: “Mẹ đang bế con”, “Con ăn bánh nhé”.
- Mô tả hành động đang làm, ví dụ khi cho con ăn có thể nói: “Mẹ cho con ăn. Con ăn cơm với cá?”.
- Đọc sách hàng ngày, chỉ vào hình và gọi tên con vật, đồ vật, màu sắc nhấn mạnh những từ muốn dạy trẻ
- Hát các bài hát vui nhộn có động tác như “Một con vịt”, “Chú voi con”. Âm điệu giúp trẻ dễ ghi nhớ và bắt chước bật âm lời nói nhanh.
- Tạo tình huống để trẻ yêu cầu: Đặt đồ chơi ngoài tầm với để trẻ cần phải chỉ tay, gọi tên hoặc phát âm để được giúp.
- Chơi trò chơi giao tiếp đơn giản như ú òa, thả bóng, xếp hình, chơi giả vờ – các hoạt động này thúc đẩy phản xạ ngôn ngữ.
- Hạn chế thời gian xem tivi, điện thoại, vì thiết bị điện tử không tạo tương tác ngôn ngữ 2 chiều và làm tăng nguy cơ bé chậm nói.
- Không đoán ý trẻ quá nhanh: Hãy chờ vài giây để trẻ tự diễn đạt nhu cầu bằng âm thanh, ánh mắt hoặc cử chỉ.
- Khuyến khích trẻ chọn lựa và nói: Hỏi trẻ “Con muốn uống nước hay sữa?” thay vì ba mẹ chỉ và đưa sẵn cho bé.
- Mở rộng từ trẻ nói ra: Nếu trẻ nói “bánh”, hãy nói thêm “Con ăn bánh”. Điều này giúp trẻ học thêm từ mới một cách tự nhiên.
Ví dụ thực tế: Khi tắm cho bé, cha mẹ có thể nói “Đây là tay. Mẹ rửa tay cho con. Nước, nước ấm. Mẹ tắm cho con”. Những lời nói này vừa tạo cơ hội học từ mới, vừa tăng vốn từ vựng và kết nối cảm xúc với con.
Để hiểu hơn và dạy trẻ 16-17 tháng tập nói qua các chủ đề hoạt động hàng ngày ở nhà, ba mẹ hãy tham khảo cuốn sách Ngôn ngữ và các hoạt động hàng ngày (miễn phí).
Can thiệp sớm cho trẻ 16, 17 tháng chưa biết nói
Nếu bé 16- 17 tháng chưa biết nói, ngoài việc luyện tập tại nhà, cha mẹ nên cho bé đi học can thiệp sớm để đạt hiệu quả tốt nhất.
Ở trung tâm Nhân Hòa, dạy trẻ 16 – 17 tháng chậm nói tập trung vào phát triển ngôn ngữ hiểu, tăng vốn từ và diễn đạt lời nói. Sau khi trẻ nói được các từ đơn sẽ dạy trẻ mở rộng câu, duy trì vòng giao tiếp qua lại. Kết hợp chơi tương tác, sự chú ý chung và ngôn ngữ cử chỉ để giao tiếp hiệu quả. Lâu dài dạy trẻ hỏi – trả lời và phát triển các chức năng của giao tiếp như đàm thoại, kể chuyện.
Quá trình và các phương pháp can thiệp ngôn ngữ cho bé 16-17 tháng tuổi ở Nhân Hòa thường bao gồm:
- Đánh giá chuyên sâu bởi chuyên gia ngôn ngữ – tâm lý, xác định chính xác nguyên nhân chậm nói.
- Can thiệp ngôn ngữ cá nhân hóa: can thiệp 1-1 phát triển kỹ năng giao tiếp phù hợp theo độ tuổi và khả năng tiếp nhận của trẻ.
- Floortime: Một phương pháp chơi cùng trẻ “trên sàn nhà”, khuyến khích trẻ chủ động giao tiếp và tương tác nhằm tăng cường phát triển ngôn ngữ.
- PECS (Hệ thống giao tiếp bằng hình ảnh): Hỗ trợ trẻ sử dụng tranh để diễn đạt khi chưa thể nói.
- ESDM – Mô hình can thiệp sớm Denver: Kết hợp học qua chơi để phát triển ngôn ngữ, xã hội và nhận thức.
Tại Trung tâm Nhân Hòa, chúng tôi áp dụng chương trình can thiệp ngôn ngữ tích hợp, kết hợp các kỹ thuật hiệu quả, linh hoạt điều chỉnh theo từng trẻ. Đặc biệt, Trung tâm luôn coi trọng sự đồng hành của cha mẹ, phụ huynh được vào học cùng con để dạy thêm trẻ ở nhà.
Câu hỏi thường gặp về trẻ 16 – 17 tháng chưa biết nói
Trẻ 17 tháng chưa biết nói có sao không?
Trẻ 17 tháng chậm nói đơn thuần thì không sao, tích cực dạy trẻ tập nói sẽ giúp trẻ theo kịp các bạn. Nếu trẻ 17 tháng chưa nói được từ nào và kèm theo các dấu hiệu như không giao tiếp bằng mắt, không chỉ tay, không phản ứng tên gọi thì đây có thể là dấu hiệu của trẻ chậm nói, rối loạn phổ tự kỷ cần được phát hiện và can thiệp sớm.
Bé 17 tháng chưa biết nói phải làm sao?
Cha mẹ nên cho bé đi Test đánh giá ngôn ngữ – tâm lý để xác định các khó khăn cốt lõi và can thiệp sớm khi cần. Đồng thời tăng cường trò chuyện, đọc sách, chơi tương tác và dạy bé tập nói hằng ngày để kích thích ngôn ngữ tự nhiên.
Lời kết
Việc bé 16 – 17 tháng chưa biết nói không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Dựa theo khả năng những gì trẻ 16 – 17 tháng có thể nói được, những từ trẻ có thể nói và cách dạy trên đây sẽ giúp cha mẹ dạy con tập nói hiệu quả.
Nếu trẻ chưa nói được từ nào, không sử dụng cử chỉ, không phản ứng khi gọi tên hoặc không hiểu các chỉ dẫn đơn giản, đó có thể là biểu hiện của chậm nói và các vấn đề về rối loạn phát triển đi kèm. Hãy liên hệ với Trung tâm Nhân Hòa để được tư vấn, Test và can thiệp sớm hỗ trợ trẻ tiến bộ.
Liên hệ Trung tâm Nhân Hòa
- Hotline: 028 6653 7779
- Website: https://trungtamnhanhoa.vn/
- YouTube: youtube.com/@trungtamnhanhoa
- Fanpage: facebook.com/trungtamnhanhoa.edu.vn
