Ở giai đoạn 1 tuổi, bé từ bập bẹ những âm thanh đầu tiên đến nói câu ngắn 2 – 3 từ vô cùng đáng yêu. Trung tâm Nhân Hòa xin chia sẻ 7 cách dạy bé 1 tuổi tập nói nhanh, những mốc ngôn ngữ cần đạt, các tài liệu video hướng dẫn và những lưu ý quan trọng để trẻ phát triển ngôn ngữ tốt.
Các mốc dạy trẻ 1 tuổi tập nói cần đạt
Giai đoạn 1 tuổi sự phát triển ngôn ngữ của trẻ tiến bộ rõ rệt. Ở các giai đoạn từ 12 đến 23 tháng ngôn ngữ của trẻ là khác nhau, bé từ nói bập bẹ đến nói câu 2 – 3 từ. Vì vậy, cần đưa ra các mốc dạy trẻ 1 tuổi tập nói theo từng giai đoạn để bé tiến bộ tốt nhất.
- Trẻ 12 – 13 tháng nói được: những từ đơn đầu tiên, thường là “ba”, “ma”, “bà”. Trung bình bé nói được 1 – 3 từ có nghĩa, hiểu được nhiều từ hơn.
- Trẻ 15 tháng nói được 3 – 5 từ có nghĩa và phát âm rõ ràng, các từ bé có thể nói như: “bà”, “cá”, “chơi”
- Trẻ 17 tháng nói được nói được 5 – 20 từ đơn, gọi ông bà ba mẹ, trẻ bắt trước và học ngôn ngữ nhanh.
- Trẻ 20 tháng nói được từ 20 – 30 từ đơn giản hàng ngày như: mẹ, ba, đi, chơi… dù chưa rõ. Bắt đầu ghép hai từ thành câu đơn giản: “mẹ ơi”, “cho con”, “bánh ăn”
- Trẻ 23 tháng nói được khoảng 30 – 50 từ. Trẻ có thể ghép được câu 2 – 3 từ, đặt hỏi câu đơn giản.
Các mốc trên cũng là cơ sở để xác định bé chậm nói cần được hỗ trợ tích cực.
7 cách dạy bé 1 tuổi tập nói nhanh – hiệu quả
Để dạy bé 1 tuổi tập nói hiệu quả, hãy dạy bé thông qua các hoạt động hàng ngày, tạo môi trường giàu ngôn ngữ giao tiếp và thường xuyên trau dồi vốn từ thông qua chơi, đọc sách, âm nhạc để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tốt. Dưới đây là 7 cách dạy bé 1 tuổi tập nói nhanh và dễ áp dụng.
1. Trở thành “Bình luận viên” hàng ngày của bé
Đây là phương pháp được các chuyên gia ngôn ngữ trị liệu nhấn mạnh hàng đầu. Bạn liên tục mô tả những gì bạn đang làm (nói về điều đang diễn ra) và những gì bé đang làm bằng những câu đơn giản.
Điều này giúp bé tăng vốn từ, hiểu từ nhanh và bắt chước theo. Bé được “tắm” trong ngôn ngữ một cách tự nhiên, kết nối trực tiếp từ và hành động. Điều này giúp bé xây dựng vốn từ vựng bị động (hiểu) trước khi có thể nói ra.
Ví dụ:
- Khi bạn làm: “Mẹ đang rửa quả táo. Tí nữa mẹ con mình cùng ăn táo.”
- Khi bé làm: “Ồ, con đang chơi xe ô tô, o tô màu đỏ”
- Chú ý chung: “Aaa! con mèo kìa, con nhìn mèo, mèo kêu meo-meo.”
Đôi khi thấy bé chưa nói rõ từ “áo-áo” thay cho từ “táo”, đây là dấu hiệu trẻ sắp biết nói, ba mẹ nên tích cực dạy bé.
2. Mở rộng và hoàn thiện câu nói của bé
Khi bé nói một từ, bạn hãy đáp lại bằng cách lặp lại, làm mẫu và mở rộng câu dài hơn, có thêm thông tin.
Ví dụ:
- Bé chỉ vào bình sữa và nói: “Sữa!”
- Mẹ đáp lại (Mở rộng): “Uống sữa”, “sữa của con”.
- Bé nói: “Đi!”
- Mẹ đáp lại: Con muốn đi chơi à? “Đi chơi”, “ công viên nhé”
Cần lưu ý bé giai 1 tuổi mới chỉ nói được câu 2 – 3 từ, ba mẹ hãy làm mẫu câu đơn giản. Phụ huynh hãy khuyến khích nỗ lực giao tiếp của bé, đồng thời mở rộng và cung cấp một mẫu câu đơn giản để bé bắt chước theo.
Để hiểu rõ hơn, ba mẹ có thể tham khảo các video hướng dẫn sau:
3. Đọc sách tương tác với bé mỗi ngày
Đọc sách hàng ngày là cách dạy bé 1 tuổi tập nói hiệu quả nhất. Sách không chỉ cung cấp vốn từ vựng phong phú mà còn khuyến khích sự tò mò tìm hiểu thế giới. Thông qua đọc sách có thể dạy bé 1 tuổi tập nói con vật, màu sắc, hỏi và trả lời đơn giản.
Với các bé 1 tuổi, ba mẹ nên sử dụng sách bìa cứng, ít chữ, có hình ảnh to, rõ ràng về các chủ đề quen thuộc (đồ vật, con vật, hoạt động hàng ngày). Sách có lật mở cho bé cảm giác tò mò và thích thú.
Khi đọc sách, đừng chỉ đọc chữ. Hãy dừng lại, chỉ vào hình và gọi tên: “Đây là con chó. Gâu gâu!”. Đặt câu hỏi đơn giản: “Quả bóng đâu con?”. Hãy để bé lật trang sách. Chỉ cần 10-15 phút mỗi ngày, nhưng duy trì đều đặn sẽ tạo ra sự khác biệt lớn.
4. Sử dụng “Câu hỏi lựa chọn, tư duy”
Khi bé gật/lắc đầu đã là những tín hiệu phát triển ngôn ngữ cử chỉ tốt, để khuyến khích sử dụng lời nói, hãy đưa ra hai lựa chọn cụ thể để bé sử dụng từ ngữ thể hiện mong muốn, nhu cầu.
Ví dụ:
- Thay vì hỏi: “Con muốn uống sữa không?” (Bé có thể chỉ lắc đầu).
- Hãy hỏi: “Con muốn uống sữa hay uống nước?” (Nhấn mạnh vào hai lựa chọn).
- Thay vì hỏi: “Con muốn quả bóng này không?”
- Hãy hỏi: “Con muốn chơi bóng hay chơi ô tô?”
Cách hỏi này cung cấp cho bé từ đúng để lựa chọn và sử dụng, thường kết hợp với cử chỉ để giao tiếp tốt hơn.
5. Hát, đọc thơ đồng dao và chơi các trò chơi ngôn ngữ
Âm nhạc và vần điệu giúp trẻ 1 tuổi học ngôn ngữ và tập nói một cách dễ dàng hơn. Trường hợp các bé 1 tuổi chưa nói từ đơn thì đây cũng là cách dạy bé bật âm tập nói hiệu quả.
- Hát các bài hát thiếu nhi: “ bà ơi bà”, “Một con vịt”. Hát đi hát lại nhiều lần và làm các hành động minh họa.
- Đọc thơ, đồng dao: “Nu na nu nống”, “Tập tầm vông”. Nhịp điệu lặp đi lặp lại của thơ rất dễ nhớ.
- Chơi trò chơi: Chơi “ú òa”, “cù lét” để tương tác hoặc các trò chơi bắt chước âm thanh như “Con mèo kêu meo meo, con chó sủa gâu gâu”.
Các trò chơi đóng vai, nấu ăn, đi siêu thị giúp trẻ mở rộng vốn từ về dụng cụ trong gia đình và tập nói các từ rau quả, thực phẩm.
6. Tạo cơ hội để bé “phải” nói
Đôi khi ba mẹ quá hiểu và đáp ứng nhu cầu của bé quá nhanh, khiến bé không tập nói nói để đưa ra yêu cầu. Hãy tạo ra những tình huống nhỏ để khuyến khích bé giao tiếp.
- Để đồ vật trong tầm mắt nhưng ngoài tầm với: Đặt món đồ chơi bé yêu thích lên kệ cao vừa phải. Khi bé chỉ tay, hãy nhìn bé và hỏi “Con muốn gì thế?” và chờ đợi bé phát ra âm thanh hoặc cố gắng nói từ “bóng”.
- Đưa đồ ăn từng chút một: Thay vì cho bé cả hộp bánh hay đồ chơi, hãy đưa từng cái một. Mỗi lần bé muốn thêm, đó là một cơ hội để bé giao tiếp.
- Giả vờ không hiểu: Khi bé chỉ tay và “ư ư”, bạn có thể nói “Ồ, mẹ chưa hiểu. Con muốn cái cốc hay quả bóng?”.
Lưu ý: Mục đích là khuyến khích, không phải làm bé bực bội. Hãy chọn những đồ chơi có nhiều phần để tương tác với trẻ tốt hơn. Ba mẹ hãy tham khảo video tạo cơ hội cho bé nói sau:
7. Giao tiếp ngang tầm mắt
Não bộ của trẻ học ngôn ngữ tốt nhất qua tương tác hai chiều với con người thật. Khi mẹ hạ thấp người, ngang tầm mắt trẻ giúp trẻ thấy được biểu lộ cảm xúc trên gương mặt đa dạng, cách phát âm lời nói và duy trì sự tập trung chú ý. Điều này giúp trẻ 1 tuổi học nói tốt hơn.
- Ngang tầm mắt: Khi nói chuyện với bé, hãy ngồi xuống sàn hoặc bế bé lên để hai người có thể nhìn thẳng vào mắt nhau. Điều này giúp bé quan sát khẩu hình miệng và biểu cảm của bạn.
- Giao tiếp trực tiếp giúp bé học được các yếu tố phi ngôn ngữ quan trọng như cử chỉ, biểu cảm và sự luân phiên trong hội thoại, những điều mà màn hình không thể dạy được.
>>> Tham khảo thêm:
- Trẻ mấy tháng biết nói? Ngôn ngữ của bé sơ sinh đến 12 tháng
- Dạy trẻ 2 tuổi tập nói: Phương pháp và kỹ thuật hiệu quả
Lưu ý dạy bé 1 tuổi tập nói
Dạy bé các kỹ năng tiền ngôn ngữ
Để dạy bé 1 tuổi nói và giao tiếp hiệu quả, ngoài phát âm lời nói bé cần kết hợp sự chú ý, lắng nghe, bắt chước, các kỹ năng chơi, sự hiểu biết và ngôn ngữ cử chỉ. Đây cũng là những nền móng và viên gạch vững chắc cho “mô hình ngôi nhà giao tiếp” để dạy trẻ nói – giao tiếp hiệu quả hơn.
Hạn chế cho trẻ xem thiết bị điện tử
Theo nghiên cứu của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ dưới 18-24 tháng tuổi nên hạn chế tối đa việc tiếp xúc với màn hình. Giao tiếp qua màn hình là giao tiếp một chiều, không có sự tương tác qua lại cần thiết cho việc học nói.
Các dấu hiệu bất thường cần khám và can thiệp sớm
Những dấu hiệu đáng chú ý bao gồm: trẻ không phản ứng khi được gọi tên, ít chỉ tay, gật đầu hay lắc đầu; giao tiếp bằng mắt kém, thiếu sự chú ý khi người khác nói chuyện. Nếu các biểu hiện này kéo dài đến sau 18 tháng, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá ngôn ngữ sớm và can thiệp nếu cần.
Trung tâm Nhân Hòa có dạy tập nói cho bé 1 tuổi theo hình thức can thiệp 1-1 (can thiệp sớm bé 18 tháng tuổi trở lên) khó khăn về ngôn ngữ và giao tiếp.
Các tài liệu, video hướng dẫn hỗ trợ dạy bé 1 tuổi tập nói
Trung tâm Nhân Hòa chia sẻ các tài liệu, video hỗ trợ và hướng dẫn phụ huynh dạy bé tập nói. Ba mẹ hãy tham khảo:
- Sách ngôn ngữ và các hoạt động hàng ngày
- 7 sách dạy trẻ chậm nói hiệu quả nhất bố mẹ cần biết 2025
- Video các kỹ thuật dạy trẻ chậm nói
- Video cách chơi với trẻ tự kỷ chậm nói ở nhà
Dạy bé 1 tuổi tập nói là hành trình đầy niềm vui và yêu thương. Chúc ba mẹ dạy con hiệu quả với các cách dạy trẻ 1 tuổi tập nói và tài liệu hỗ trợ trên đây. Khi dạy con, ba mẹ hãy lưu ý các mốc ngôn ngữ giai đoạn bé 1 tuổi cần đạt và các dấu hiệu bất thường để hỗ trợ trẻ tốt nhất.
