Không ít ba mẹ vui mừng khi nghe con bập bẹ “ba”, “mẹ” lần đầu tiên. Nhưng liệu đó đã là dấu hiệu trẻ biết nói sớm hay chỉ là phản xạ âm thanh tự nhiên? Thực tế, việc phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ là một hành trình thú vị nhưng cũng đầy khác biệt giữa từng bé. Có bé mới 10 tháng đã nói được từ đơn, trong khi bé khác phải tới 18 tháng mới cất lời. Vậy làm sao để nhận biết dấu hiệu bé sắp biết nói và ba mẹ nên làm gì để hỗ trợ con nói sớm, nói đúng?
Cùng Trung tâm Nhân Hòa chuyên can thiệp sớm và phát triển ngôn ngữ trẻ nhỏ, khám phá chi tiết trong bài viết này nhé!
Các dấu hiệu trẻ biết nói sớm
Việc trẻ biết nói sớm thường thể hiện qua sự phát triển tốt về nhận thức – hiểu lời nói, tương tác giao tiếp, bắt chước và chơi đùa ở trẻ. Dưới đây là những dấu hiệu trẻ biết nói sớm mà ba mẹ có thể nhận thấy.
1. Trẻ cố gắng bập bẹ tập nói, bắt chuyện
Bé thường xuyên bập bẹ “ba”, “ma”, “pa” là dấu hiệu cho thấy dây thanh âm và vùng não ngôn ngữ của bé đang hoạt động tốt. Trẻ biết nói sớm thường chủ động “nói chuyện” với người lớn bằng cách phát âm bi bô, cười tương tác, giao tiếp mắt xen kẽ âm điệu cảm xúc ở 9 tháng tuổi.
Khi mẹ nói: “Con ơi”, bé có thể đáp lại “ơ ơ” hoặc “ba ba” dù chưa rõ nghĩa. Đây là giai đoạn tiền ngôn ngữ rất quan trọng, nếu bé chăm nói chuyện như vậy, đó là dấu hiệu bé sắp biết nói thật sự.
2. Khả năng hiểu lời nói tốt (ngôn ngữ tiếp nhận)
Một trong những dấu hiệu trẻ sắp biết nói là khả năng hiểu được lời nói của người khác dù chưa thể phản hồi bằng lời.
Ví dụ, khi mẹ nói: “Con lại đây nào”, bé biết quay đầu hoặc bò lại; khi nghe “Không nghịch nước”, bé ngừng hành động. Điều đó cho thấy não bộ của bé đã hiểu được ngôn ngữ tiếp nhận, nền tảng cho việc hình thành ngôn ngữ diễn đạt sau này.
3. Tích cực sử dụng cử chỉ để giao tiếp
Trước khi nói được, trẻ thường giao tiếp bằng cử chỉ như chỉ tay, vẫy tay, gật đầu hoặc lắc đầu. Đây là dấu hiệu bé sắp biết nói rất quan trọng.
Cử chỉ giúp bé “thay lời muốn nói” trong giai đoạn chưa phát âm được. Ví dụ: Khi bé chỉ vào chai nước và phát âm “a… a…”, tức là bé đang học cách kết hợp ngôn ngữ cơ thể và âm thanh, đây là bước đệm hoàn hảo cho việc nói từ rõ ràng sau này.
4. Cố gắng bắt chước âm thanh, hành động
Trẻ biết nói sớm thường có khả năng bắt chước tốt. Bé sẽ lặp lại âm thanh mẹ phát ra, như “meo meo”, “bùm”, hoặc bắt chước tiếng ho, tiếng cười. Trẻ từ 8 tháng đã có thể bắt chước âm tiết đơn giản và những bé có kỹ năng bắt chước âm thanh mạnh mẽ thường sẽ nói sớm hơn những trẻ có khả năng bắt chước kém.
5. Bé thích tương tác giao tiếp, chơi đùa
Một dấu hiệu trẻ biết nói sớm khác là sự chủ động trong giao tiếp khi chơi. Bé cười, kêu, phản ứng khi người lớn gọi tên, hoặc thích tham gia các trò “ú òa”, “bắt tay”, “vỗ tay”.
Các kỹ năng chơi không chỉ giúp bé học cách tương tác “luân phiên” mà còn thể hiện sự thích thú trong giao tiếp. Đây chính là kỹ năng hội thoại sơ khai, nền tảng cho việc nói – giao tiếp hiệu quả sau này.
Dấu hiệu trẻ biết nói sớm & sắp biết nói theo độ tuổi
Sự phát triển ngôn ngữ diễn ra theo từng giai đoạn cụ thể. Dưới đây là mốc dấu hiệu trẻ biết nói sớm theo độ tuổi để ba mẹ dễ quan sát và hỗ trợ con đúng cách.
1. Giai đoạn 0 – 6 tháng tuổi
Từ khi sinh ra, bé đã nhạy cảm với âm thanh và giọng nói của mẹ. Khoảng 3 tháng tuổi, bé bắt đầu “ư a”, “ê ê” để bắt chuyện. Bé biết hướng mắt theo tiếng gọi và nhận ra giọng quen thuộc.
Trẻ nói sớm ở giai đoạn này thường phát âm nhiều loại âm thanh khác nhau hơn so với các bạn cùng tuổi, thể hiện khả năng cảm nhận và phản ứng âm thanh vượt trội.
Ví dụ, khi ba mẹ hay ông bà nói chuyện, bé biết hóng chuyện và thi thoảng phát âm “ê-ê” để thu hút sự chú ý.
2. Giai đoạn 6 – 8 tháng tuổi
- Bé bắt đầu bập bẹ lặp âm có nhịp điệu như “ba ba”, “ma ma”, “pa pa”. Đây là dấu hiệu trẻ sắp biết nói rõ rệt nhất.
- Ở độ tuổi này, bé biết quay đầu khi được gọi tên, phát hiện sự khác biệt trong giọng điệu (vui – giận – buồn).
3. Giai đoạn 9 – 10 tháng tuổi
Trẻ hiểu được các câu lệnh đơn giản như “lại đây”, “đưa mẹ”, “bye bye”. Bé bắt đầu kết hợp âm thanh với ngữ điệu, thể hiện cảm xúc qua tiếng “a”, “ư”, “ơ” có chủ đích.
Những bé biết nói sớm có thể phát ra âm có nghĩa đầu tiên trong giai đoạn này, chẳng hạn như “ba”, “ma”, “măm” nghe rõ tiếng.
>>> Tham khảo thêm: Trẻ mấy tháng biết nói? Ngôn ngữ của bé sơ sinh đến 12 tháng
4. Trẻ biết nói sớm ở 10 – 12 tháng tuổi
Khoảng 1 tuổi, bé có thể nói được 1 – 3 từ có nghĩa, hiểu hơn 50 từ thông dụng, biết giao tiếp bằng mắt và cử chỉ kết hợp âm thanh.
Bé tích cực học nói qua bắt chước âm thanh, lời nói của người lớn.
5. Trẻ biết nói sớm giai đoạn 13 – 15 tháng
Trẻ nói sớm ở giai đoạn này có thể ghép 2 từ đơn giản như “mẹ ơi”, “ăn cơm”, “đi chơi”. Bé hiểu được các khái niệm đơn giản như “to – nhỏ”, “nóng – lạnh”, và thích nghe kể chuyện, xem tranh có người nói.
Nếu bé nói được nhiều từ hơn hoặc biết hỏi “cái gì?”, “ai đó?” thì đó là biểu hiện ngôn ngữ phát triển vượt trội.
Trái ngược với trẻ biết nói sớm, một số bé 18 tháng chưa biết nói từ nào, đây là dấu hiệu cảnh báo về ngôn ngữ cần theo dõi can thiệp.
Ba mẹ làm gì khi trẻ biết nói sớm
Ba mẹ là “người thầy ngôn ngữ đầu tiên” của con. Khi nhận thấy các dấu hiệu bé biết nói sớm hay sắp biết nói, điều quan trọng là duy trì và kích thích phát triển ngôn ngữ tự nhiên bằng những hoạt động thường ngày.
1. Tăng cường giao tiếp và tương tác
Hãy tận dụng mọi cơ hội như: thay tã, tắm, cho bé ăn, đi dạo để trò chuyện với con. Mỗi lời nói của bạn là một “lần học ngôn ngữ”.
Ví dụ: “Mẹ đang mặc áo cho con nè. Áo màu xanh nhé.” hoặc “Con thấy con mèo không? Meo meo kìa!”.
Ngoài ra, mô tả và gán nhãn đồ vật giúp trẻ hiểu mối liên hệ giữa từ và vật thể. Khi bé chỉ vào quả bóng, bạn nói: “Bóng, quả bóng tròn màu đỏ nè.”
Khi bé bi bô “ma ma”, hãy phản hồi bằng câu đầy đủ: “À, con gọi mẹ đó hả?”. Cách này khuyến khích trẻ phát âm rõ hơn và mở rộng vốn từ nhanh hơn.
>>> Tham khảo thêm:
- Cách dạy bé 1 tuổi tập nói nhanh – hướng dẫn
- Dạy trẻ 2 tuổi tập nói: Phương pháp và kỹ thuật hiệu quả
2. Làm mẫu ngôn ngữ để trẻ tập nói
Để làm mẫu giúp bé tập nói, ba mẹ hãy nói chậm, rõ ràng, nhấn mạnh từ khóa: “Đây là quả chuối nhé – chuối vàng.”
- Mở rộng câu: Khi bé nói “Bóng”, bạn đáp lại “Đúng rồi, quả bóng màu đỏ của con tròn lắm!”
- Hạn chế hỏi dồn dập: Thay vì “Cái gì đây?”, hãy mô tả “Đây là cái thìa, dùng để ăn cơm.”
- Không nói ngọng theo bé: Dù bé nói sai âm, bạn vẫn nói chuẩn để tạo mô hình đúng cho con.
3. Hoạt động kích thích ngôn ngữ
- Đọc sách tranh: Dùng giọng biểu cảm, lặp lại từ khóa. Sách có hình ảnh sinh động giúp bé học từ nhanh hơn.
- Âm nhạc và bài hát: Hát các bài có giai điệu đơn giản như “Con cò bé bé”, “Bà ơi bà”. Giai điệu giúp bé nhớ từ dễ hơn. Đây cũng là cách dạy bé bật âm hiệu quả.
- Trò chơi tương tác: “Ú òa”, “vỗ tay”, “bắt chước mặt cười” giúp tăng phản xạ giao tiếp.
- Luyện cơ miệng: Cho bé thổi bong bóng, mút ống hút, chu môi giúp phát triển cơ miệng và điều khiển hơi thở, hỗ trợ phát âm rõ hơn.
Điều cần lưu ý
- Hãy kiên nhẫn và tích cực, vì việc nói là cả quá trình. Khen ngợi mọi nỗ lực giao tiếp của bé.
- Giảm thiểu thiết bị điện tử, vì đây là giao tiếp một chiều, không có phản hồi ngôn ngữ thực tế đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi.
Q&A về trẻ biết nói sớm
Trẻ biết nói sớm nhất khi nào?
Thông thường, trẻ bắt đầu nói từ đơn có nghĩa ở 10 – 12 tháng. Tuy nhiên, một số bé có thể nói rõ từ đầu tiên vào 8 – 9 tháng tuổi, đặc biệt nếu được tương tác thường xuyên. Đây được coi là biểu hiện trẻ biết nói sớm.
Trẻ biết nói sớm có tốt không?
Tất nhiên là Có. Theo nghiên cứu của (Gilkerson và cộng sự, 2018; Marchman & Fernald, 2008) kỹ năng ngôn ngữ mạnh hơn ở thời kỳ chập chững biết đi có liên quan đến khả năng ngôn ngữ và nhận thức mạnh hơn sau này trong thời thơ ấu.
Lời kết
Dấu hiệu trẻ biết nói sớm không chỉ là niềm vui của cha mẹ mà còn là chỉ báo cho sự phát triển tốt của não bộ và kỹ năng giao tiếp xã hội. Ba mẹ hãy dành thời gian trò chuyện, hát, chơi và đọc sách cùng con mỗi ngày. Đây chính là “cách tốt nhất” giúp trẻ phát triển ngôn ngữ tự nhiên và tự tin giao tiếp từ sớm.
Nếu ba mẹ muốn được chuyên gia ngôn ngữ trị liệu của Trung tâm Nhân Hòa đánh giá và hướng dẫn cụ thể về sự phát triển lời nói của con, đừng ngần ngại liên hệ nhé!
