Phụ huynh thường lo lắng khi trẻ 14-15 tháng chưa biết nói trong khi các bé cùng tuổi đã gọi ba, mẹ và nói nhiều từ. Vậy bé 14 tháng nói được những gì và trẻ 15 tháng chưa biết nói có sao không?
Với kinh nghiệm hơn 10 năm trong lĩnh vực dạy trẻ chậm nói, Trung tâm Nhân Hòa xin chia sẻ về những gì bé 14-15 tháng biết nói, giải đáp thắc mắc về trẻ 14-15 tháng chưa biết nói, cách dạy trẻ tập nói và các dấu hiệu bất thường quan trọng cần lưu ý.
Bé 14-15 tháng nói được những gì?
Hiểu rõ về sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ 14-15 tháng biết nói gì sẽ giúp phụ huynh nhận biết khả năng của con, từ đó dạy trẻ tập nói tốt hơn. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển ngôn ngữ riêng, có nhiều trẻ biết nói sớm, một số thì chậm hơn, nhưng vẫn có những cột mốc chung cần đạt được.
Trẻ 14-15 tháng biết nói gì?
Nhìn chung, phần lớn trẻ 14-15 tháng tuổi biết nói được 3 – 5 từ có nghĩa và phát âm rõ ràng. Trẻ sẽ bắt đầu tập nói với những từ bắt đầu bằng âm “b” “p” “m” đơn giản như pa-pa, ma-ma từ khi 9-12 tháng rồi phát âm rõ hơn khi 12-15 tháng tuổi. Một số em bé biết nói sớm có thể nói được “bà”, “cá”, “chơi”. Trẻ có thể bắt trước các âm thanh “meo-meo”, “ò-ó-o”.
Về khả năng hiểu và học từ mới, trẻ có thể:
- Trẻ có thể hiểu được khoảng 50 từ (ngôn ngữ tiếp nhận),
- Thực hiện được yêu cầu đơn giản như “đưa … mẹ”
- Thường xuyên bập bẹ bắt chước âm thanh, lời nói của người lớn
- Sử dụng âm điệu khác nhau khi “nói chuyện”
- Kết hợp âm thanh ê-a với cử chỉ để giao tiếp, biết mi gió, bái bai, chỉ trỏ
- Cố gắng tập nói lặp lại từ mới nghe được
- Phản ứng tích cực, vui vẻ khi nghe nhắc tên đồ vật quen thuộc, điều trẻ thích (ví dụ như: trẻ hào hứng, vui vẻ khi mẹ nói trẻ sẽ được uống sữa, dù lúc đó mẹ chưa có đưa sữa cho trẻ)
Cách bé 14-15 tháng giao tiếp cử chỉ
Ngay cả khi trẻ 15 tháng chưa biết nói, bé vẫn có khả năng giao tiếp qua nhiều hình thức khác. Đây là những cách giao tiếp quan trọng cần được khuyến khích.
- Sử dụng cử chỉ: chỉ tay, vẫy tay, giơ tay đòi bế
- Biểu cảm khuôn mặt: cười, khóc, nhăn mặt
- Âm thanh ê-a để thu hút sự chú ý
- Kéo tay người lớn đến vật/nơi trẻ muốn
- Trẻ thích chơi ú-òa, trốn tìm và phát ra âm thanh, biểu cảm thể hiện sự thích thú
- Hiểu và đưa đồ vật cho người lớn khi được yêu cầu
- Lắc đầu hoặc gật đầu để từ chối hoặc đồng ý
- Có sự chú ý chung vào người – đồ vật – người mà trẻ muốn và cần giúp.
Dấu hiệu bé 14-15 tháng chưa biết nói
Trẻ 14-15 tháng chưa biết nói thường thể hiện qua những biểu hiện về khả năng bập bẹ tập nói, hiểu lời và bắt chước. Cha mẹ nên quan sát kỹ để phát hiện sớm và có hướng hỗ trợ phù hợp.
- Trẻ 14-15 tháng chưa nói được từ nào
- Trẻ không phát ra âm thanh bập bẹ hoặc rất ít “ba ba”, “ma ma”
- Không bắt chước âm thanh hoặc cử chỉ của người lớn
- Không sử dụng cử chỉ để giao tiếp (như chỉ tay, vẫy tay)
- Không hiểu các câu hỏi, yêu cầu đơn giản như “mẹ đâu rồi – mẹ trốn sau cái khăn”, ” con lại đây”
- Sự chú ý bằng mắt tới ba mẹ hoặc người chăm sóc ngắn
- Không cố gắng giao tiếp bằng cách khác thay cho lời nói
Ví dụ: Bé 15 tháng tuổi chưa biết nói ba-ma, chưa nói được từ đơn nào và ít bập bẹ tập nói. Trẻ ít chỉ trỏ để yêu cầu đồ vật hoặc đưa tay ra để được bế. Ba mẹ hãy lưu ý và cho trẻ đi khám đánh giá sớm.
Nguyên nhân trẻ 14-15 tháng chưa biết nói
Việc trẻ 15 tháng chưa biết nói có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp phụ huynh có cách tiếp cận phù hợp.
Yếu tố di truyền và môi trường
Di truyền và môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ. Những yếu tố này tạo nên nền tảng cho sự phát triển của bé.
- Yếu tố di truyền: Một số trẻ có xu hướng chậm nói do di truyền từ gia đình
- Tiếp xúc ngôn ngữ hạn chế: Trẻ không được trò chuyện thường xuyên
- Tiếp xúc với nhiều thiết bị điện tử như tivi, điện thoại, tương tác 1 chiều
- Thiếu tương tác xã hội: Trẻ không có nhiều cơ hội giao tiếp với người khác ngoài ba mẹ
- Phong cách nuôi dạy: Phụ huynh quá hiểu ý trẻ nên đáp ứng mà không khuyến khích trẻ tập nói để thể hiện nhu cầu.
Tình trạng sức khỏe và phát triển của trẻ
Các vấn đề về sức khỏe và phát triển có thể là nguyên nhân khiến bé 14-15 tháng chưa biết nói. Đây là những yếu tố cần được đánh giá bởi các bác sĩ, chuyên gia để có kết quả chính xác.
- Vấn đề thính giác: Trẻ không nghe rõ sẽ khó phát triển ngôn ngữ
- Rối loạn phổ tự kỷ (ASD): Một trong những dấu hiệu của tự kỷ là chậm phát triển về ngôn ngữ
- Chậm phát triển tổng thể: Trẻ chậm phát triển nhiều kỹ năng, bao gồm cả trí tuệ và ngôn ngữ
- Vấn đề cấu trúc miệng: Như dính thắng lưỡi, sứt môi chẻ vòm có thể ảnh hưởng đến phát âm
Trẻ 15 tháng chưa biết nói có sao không?
Khi trẻ 15 tháng chưa biết nói sẽ không sao nếu trẻ vẫn hiểu, phản hồi theo lời nói của ba mẹ và tích cực bập bẹ tập nói hàng ngày. Tuy nhiên sẽ có sự ảnh hưởng đến phát triển ngôn ngữ và trí tuệ nếu trẻ mắc các rối loạn phát triển thần kinh.
Trường hợp trẻ chậm nói đáng kể và có các dấu hiệu bất thường dưới đây, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm để có định hướng hỗ trợ phù hợp.
- Trẻ không phát ra âm thanh bập bẹ
- Trẻ không giao tiếp bằng cử chỉ (chỉ tay, vẫy tay)
- Không phản ứng khi được gọi tên
- Không có giao tiếp bằng mắt hoặc rất ít
- Không hiểu các từ đơn giản thường ngày
- Không bắt chước âm thanh hoặc hành động
- Bé 15 tháng chưa biết đi và chưa biết nói
Dạy trẻ 14-15 tháng tuổi chưa biết nói
Ở giai đoạn này các em bé luôn theo sát và gắn bó trực tiếp với ba mẹ, ông bà. Do vậy việc ba mẹ hoặc ông bà thường xuyên dạy trẻ tập nói đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ 14-15 tháng tuổi chưa biết nói phát triển khả năng ngôn ngữ. Ngoài ra, khi phát hiện các dấu hiệu bất thường trên đây, ba mẹ hãy lưu ý cho trẻ đi khám và can thiệp sớm khi cần.
Dạy trẻ 14-15 tháng tuổi tập nói
Ở độ tuổi này, gia đình đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ phát triển ngôn ngữ cho trẻ hàng ngày. Dưới đây là những cách hiệu quả cha mẹ có thể thực hiện.
- Trò chuyện thường xuyên với trẻ, sử dụng câu ngắn, rõ ràng
- Đọc sách cho trẻ nghe mỗi ngày, chỉ vào hình ảnh và gọi tên
- Hát các bài hát đơn giản hoặc đồng dao có động tác kèm theo để dạy trẻ bật âm
- Hạn chế tối đa thời gian sử dụng thiết bị điện tử (TV, máy tính bảng, điện thoại)
- Chơi các trò chơi tương tác như ú òa, trốn tìm
- Nói về hành động đang diễn ra: “Mẹ đang rửa tay”, “Con đang ăn bánh” mở rộng vốn từ cho trẻ
- Cho trẻ lựa chọn và khuyến khích nói: “Con muốn uống nước hay sữa?”
- Không đoán ý trẻ quá nhanh, khuyến khích trẻ cố gắng biểu đạt mong muốn rồi mới đáp ứng
Ví dụ: Khi dạy bé 15 tháng tuổi nói lên mong muốn của mình, thay vì đưa nước khi bé chỉ tay về phía bình nước, ba mẹ hãy tương tác với bé. Hãy cầm cốc nước và nói: “Nước. Con muốn uống nước phải không? Nói ‘nước‘ đi con.” Nhấn mạnh vào từ ‘nước’ và tạo điều kiện cho bé thể hiện, ngay cả khi bé chỉ bập bẹ được âm “n” ban đầu.
- Cha mẹ tìm hiểu thêm các kiến thức về dạy bé bật âm và tập nói để trẻ nói nhanh hơn.
Ở độ tuổi 14-15 tháng là giai đoạn sớm trong dạy ngôn ngữ cho trẻ. Để trẻ có nền móng vững chắc phát triển ngôn ngữ và giao tiếp tốt, ba mẹ hãy tham khảo mô hình ngôi nhà giao tiếp bao gồm các kỹ năng tiền ngôn ngữ để dạy con nói – giao tiếp hiệu quả hơn.
Theo dõi các dấu hiệu bất thường
Khi trẻ 15 tháng chưa nói được từ nào, ít phản ứng với âm thanh hay tiếng gọi, không giao tiếp bằng mắt hoặc cử chỉ cha mẹ hãy cho trẻ đi khám thính giác, tai mũi họng và tâm lý để phát hiện nguyên nhân của các dấu hiệu bất thường.
Trường hợp khám tâm lý, có thể trẻ gặp tình trạng chậm nói đơn thuần hoặc có các rối loạn phát triển nhưng cần theo dõi thêm. Ở các độ tuổi lớn hơn, nếu trẻ vẫn chậm nói cha mẹ hãy theo dõi sát sao và cho trẻ đi can thiệp sớm khi cần.
Khi trẻ 16 đến 18 tháng vẫn chưa nói được, cha mẹ nên cho trẻ đi khám để phát hiện các khó khăn đi kèm và học can thiệp sớm để trẻ nhanh biết nói.
Câu hỏi thường gặp về trẻ 14-15 tháng chưa biết nói
Trẻ 14-15 tháng đã biết nói chưa?
Trẻ 14-15 đã biết nói rồi và nói được khoảng 3-5 từ. Mỗi trẻ có sự phát triển lời nói khác nhau, nhưng phần lớn trẻ có thể.
- PNói được ít nhất 3-5 từ có nghĩa, lời nói dễ nghe
- Trẻ có thể hiểu nhiều từ hơn là có thể nói ra (khoảng 50 từ)
- Tuy chưa nói thành câu, trẻ đã có thể giao tiếp bằng cử chỉ kết hợp âm thanh
- Bé gái thường phát triển ngôn ngữ sớm hơn bé trai
Bé 15 tháng tuổi chưa biết đi và chưa biết nói có sao không?
Thông thường trẻ 9 tháng biết đi và 12 tháng biết nói. Nếu trẻ 15 tháng chậm cả đi lẫn nói, nên đưa trẻ đi khám để đánh giá tổng thể trí tuệ và ngôn ngữ. Có thể là dấu hiệu của chậm phát triển toàn diện cần được hỗ trợ.
Trẻ 15 tháng chưa biết nói có thể phát triển bình thường không?
Trẻ có thể phát triển bình thường. Nhiều trẻ chậm nói đơn thuần ở giai đoạn đầu vẫn giao tiếp tốt và theo kịp bạn bè về sau. Nếu trẻ phát triển tốt các kỹ năng khác nghe – hiểu – phản hồi và vận động thì không sao, trẻ sẽ hòa nhập được với các bạn. Tuy nhiên ba mẹ cũng cần lưu ý các dấu hiệu bất thường trên đây.
Lời kết
Trẻ 14-15 tháng chưa biết nói ba mẹ hãy tích cực dạy con tập nói qua các hoạt động hàng ngày, dành nhiều thời gian cho con để trò chuyện, đọc sách, hát, tương tác thường xuyên. Điều này giúp trẻ sớm theo kịp những gì các bé 14-15 tháng có thể nói được. Sẽ không sao vì nhiều trẻ ở độ tuổi này chỉ chậm nói đơn thuần, tuy nhiên cũng cần lưu ý các dấu hiệu bất thường để tìm kiếm hỗ trợ chuyên nghiệp khi cần thiết.
