Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong tương tác xã hội, biểu hiện rõ qua ánh mắt, lời nói, cử chỉ và cách kết nối với người khác. Bài viết này sẽ giúp cha mẹ nhận diện những đặc điểm tương tác xã hội của trẻ tự kỷ để kịp thời hỗ trợ con.
Hiểu rõ đặc điểm tương tác xã hội của trẻ tự kỷ sẽ giúp cha mẹ can thiệp sớm, đúng cách, từ đó tăng cơ hội để trẻ phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và hòa nhập tốt hơn với môi trường xung quanh.
Đặc điểm tương tác xã hội của trẻ tự kỷ đặc trưng
Các biểu hiện đặc trưng về tương tác xã hội của trẻ tự kỷ thường thấy có thể xuất hiện rõ rệt từ khi trẻ còn rất nhỏ, khoảng 18 tháng – 2 tuổi trở lên.
1. Khó khăn trong giao tiếp bằng mắt và phản ứng xã hội
Nhiều trẻ tự kỷ ít hoặc tránh giao tiếp bằng mắt. Cha mẹ có thể thấy trẻ:
- Tránh nhìn vào mắt người đối diện khi nói chuyện.
- Không quay đầu hay phản ứng khi được gọi tên.
- Không dùng cử chỉ thông thường như vẫy tay, chỉ tay, gật/lắc đầu.
Ví dụ: Khi mẹ gọi tên bé nhiều lần, bé vẫn không phản ứng, hoặc chỉ kéo tay mẹ đến chỗ muốn lấy thay vì chỉ hoặc nói.
2. Thiếu cử chỉ và biểu cảm khuôn mặt
Biểu cảm ở trẻ tự kỷ thường bị hạn chế hoặc không phù hợp với ngữ cảnh:
- Khuôn mặt ít khi thể hiện cảm xúc như vui, buồn, ngạc nhiên.
- Không biết sử dụng nét mặt để bày tỏ nhu cầu hay cảm xúc.
- Có thể cười khi không có lý do rõ ràng, hoặc không phản ứng gì khi được trêu đùa.
3. Hạn chế trong kết nối và chia sẻ
Trẻ tự kỷ thường thích chơi một mình và khó hình thành sự gắn kết:
- Không chủ động chia sẻ đồ chơi hoặc niềm vui với người khác.
- Không tham gia chơi nhóm, không hòa nhập khi ở lớp học hay sân chơi.
- Không phản hồi khi người khác buồn hay cần sự an ủi.
Ví dụ: Khi một bạn khác khóc, trẻ vẫn tiếp tục chơi mà không để ý hay phản ứng.
4. Thiếu hiểu biết về các quy tắc xã hội
Trẻ tự kỷ khó hiểu và tuân thủ các quy tắc ngầm trong tương tác:
- Không nhận thức được khoảng cách cá nhân khi tiếp xúc.
- Gặp khó khăn khi tham gia trò chơi có luật lệ như đóng vai, chia lượt chơi.
- Có thể nói nhiều nhưng không duy trì được cuộc trò chuyện tự nhiên.
5. Các hành vi lặp lại và mối quan tâm hạn hẹp
Ngoài những vấn đề giao tiếp, trẻ còn có những biểu hiện đi kèm như:
- Hành vi lặp đi lặp lại: vẫy tay, nhảy, đi nhón chân, lắc đầu liên tục ngay cả khi đang giao tiếp với người khác.
- Tập trung quá mức vào một sở thích: chỉ chơi 1 loại đồ chơi, xem 1 đoạn phim lặp lại.
Vì sao cha mẹ cần nhận diện sớm những đặc điểm này?
Trung tâm Nhân Hòa xin chia sẻ với cha mẹ rằng: việc phát hiện sớm các đặc điểm tương tác xã hội của trẻ tự kỷ là vô cùng quan trọng. Đây là yếu tố nền tảng giúp phát hiện trẻ có mắc rối loạn phổ tự kỷ hay không, cũng như giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, học cách hòa nhập và hình thành mối quan hệ lành mạnh trong tương lai.
>>> Đọc thêm: Kỹ năng xã hội cho trẻ tự kỷ giúp trẻ giao tiếp hiệu quả
Tài liệu tham khảo:
- NCBI. Social skills characteristics of students with autism spectrum disorder. 2016 Aug.
- Newcastle Hospitals NHS Foundation Trust. (n.d.). Understanding and supporting the social interaction of autistic children and young people.
- Texas Health and Human Services. (n.d.). Module 5: Common social interaction characteristics of individuals with Autism Spectrum Disorders (ASD). Autism Spectrum Disorders Training Program for First Responders.
