Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ sắp biết nói giúp cha mẹ không bỏ lỡ giai đoạn vàng 9 – 18 tháng. Trẻ có thể bập bẹ âm thanh, quay đầu khi gọi tên, hiểu mệnh lệnh đơn giản, chỉ tay giao tiếp và bắt chước âm thanh. Nếu 12 tháng chưa bập bẹ, 18 tháng chưa nói từ đơn, cần đánh giá sớm để tránh trẻ chậm nói. Tại Trung tâm Nhân Hòa, trẻ được đánh giá ~1 giờ, can thiệp 1-1, áp dụng âm ngữ trị liệu + tương tác chơi, giúp phát triển ngôn ngữ nhanh và tự nhiên hơn.
1. Dấu hiệu trẻ sắp biết nói cha mẹ cần nhận biết sớm
Không phải đến khi trẻ nói được từ đầu tiên mới gọi là “biết nói”. Thực tế, trước đó trẻ đã trải qua một giai đoạn rất quan trọng gọi là giai đoạn tiền ngôn ngữ. Đây là lúc bé bắt đầu học cách lắng nghe, bắt chước, luân phiên, hiểu và phản hồi lại thế giới xung quanh.
Trong khoảng 9 – 18 tháng, trẻ sẽ dần xuất hiện những dấu hiệu trẻ sắp biết nói như phát âm đơn giản, phản ứng với lời gọi, hay giao tiếp bằng ánh mắt và cử chỉ. Đây chính là nền tảng để trẻ chuyển sang nói từ đơn, sau đó là câu ngắn.
Nếu cha mẹ nhận ra sớm những biểu hiện này, việc hỗ trợ con phát triển ngôn ngữ sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn rất nhiều. Ngược lại, nếu bỏ qua giai đoạn này, trẻ có thể chậm nói mà không được can thiệp kịp thời.
2. Các dấu hiệu trẻ chuẩn bị biết nói rõ ràng nhất
2.1 Trẻ bắt đầu bập bẹ và phát ra âm thanh
Một trong những dấu hiệu dễ nhận biết nhất là trẻ bắt đầu bập bẹ như “ba ba”, “ma ma”, “a a”. Đây không phải là nói có nghĩa, nhưng là bước đầu để trẻ làm quen với âm thanh và cách phối hợp các nhóm cơ vùng miệng như môi và lưỡi.
Nếu trẻ thường xuyên phát ra âm thanh và thích “nói chuyện” với cha mẹ và người chăm sóc theo cách riêng của mình, đó là tín hiệu rất tích cực cho thấy trẻ đang phát triển ngôn ngữ tốt.
2.2 Trẻ hiểu lời nói và phản ứng khi gọi tên
Trẻ sắp biết nói thường đã có khả năng hiểu lời nói trước khi nói được. Khi cha mẹ gọi tên, bé sẽ quay đầu lại, hoặc khi nghe những câu đơn giản như “lại đây”, “đưa mẹ”, trẻ có thể phản ứng đúng và ngay lập tức.
Đây là dấu hiệu quan trọng vì ngôn ngữ luôn bắt đầu từ việc hiểu trước, rồi mới đến đáp ứng bằng hành động, cử chỉ, sau cùng mới là nói.
2.3 Trẻ biết giao tiếp bằng cử chỉ
Ở giai đoạn này, dù chưa nói được, trẻ vẫn biết cách giao tiếp thông qua hành động. Trẻ có thể chỉ tay khi muốn đồ vật, vẫy tay chào, hoặc kéo tay người lớn để thể hiện nhu cầu.
Những hành vi này cho thấy trẻ đã có ý thức giao tiếp và muốn kết nối với người khác – nền tảng quan trọng để phát triển lời nói sau này.
2.4 Trẻ bắt chước âm thanh và hành động
Trẻ học nói chủ yếu bằng cách bắt chước. Khi thấy người lớn nói hoặc làm gì đó, bé sẽ cố gắng lặp lại, dù phát âm chưa chính xác.
Việc bắt chước âm thanh và hành động chứng tỏ não bộ của trẻ đang tiếp nhận và xử lý thông tin ngôn ngữ rất tốt. Đây là dấu hiệu cho thấy trẻ đang tiến gần đến giai đoạn nói được từ có nghĩa.
2.5 Trẻ có giao tiếp mắt và tương tác tốt
Một đứa trẻ sắp biết nói thường có giao tiếp bằng ánh mắt rõ ràng, biết nhìn vào người đối diện khi được gọi hoặc khi muốn tương tác.
Không chỉ vậy, trẻ còn thể hiện sự qua lại trong giao tiếp, ví dụ: bạn nói – trẻ phản ứng lại bằng âm thanh hoặc hành động, trẻ chủ động khoe, chia sẻ hay phát âm để gây sự chú ý của người lớn. Đây được gọi là giao tiếp 2 chiều, yếu tố cực kỳ quan trọng trong phát triển ngôn ngữ.
3. Khi nào dấu hiệu trở thành cảnh báo trẻ chậm nói
3.1 Các mốc phát triển cần lưu ý
Không phải trẻ nào cũng phát triển giống nhau, nhưng vẫn có những mốc quan trọng cha mẹ cần theo dõi. Nếu trẻ đã đến các giai đoạn sau mà chưa có dấu hiệu tương ứng, cần đặc biệt lưu ý:
- 12 tháng chưa bập bẹ âm thanh
- 18 tháng chưa nói được từ đơn
- 2 tuổi chưa nói được từ đôi hoặc cụm từ đơn giản
Những mốc này giúp cha mẹ nhận ra liệu trẻ đang phát triển đúng tiến độ hay có dấu hiệu chậm.
3.2 Dấu hiệu bất thường cần can thiệp sớm
Ngoài việc chậm nói, một số biểu hiện dưới đây còn quan trọng hơn vì liên quan đến khả năng giao tiếp xã hội của trẻ:
- Trẻ không phản ứng khi gọi tên
- Trẻ không giao tiếp bằng ánh mắt
- Trẻ không bắt chước âm thanh hoặc hành động
- Trẻ ít hoặc không có nhu cầu giao tiếp
Nếu xuất hiện những dấu hiệu này, khả năng cao trẻ không chỉ chậm nói đơn thuần mà có thể liên quan đến rối loạn ngôn ngữ hoặc rối loạn phát triển.
Trong trường hợp này, việc đưa trẻ đi đánh giá sớm là rất cần thiết. Can thiệp đúng thời điểm, đặc biệt trong “thời điểm vàng phát triển ngôn ngữ”, sẽ giúp trẻ cải thiện nhanh hơn và tránh ảnh hưởng lâu dài.
Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ sắp biết nói giúp ba mẹ đồng hành đúng cách và tránh bỏ lỡ giai đoạn vàng phát triển ngôn ngữ. Nếu trẻ chậm phản xạ giao tiếp, ít bập bẹ hoặc chưa nói từ đơn, hãy đưa bé thăm khám sớm tại Trung tâm Nhân Hòa để được đánh giá và can thiệp phù hợp. Liên hệ ngay Hotline: 098 717 4279 để đặt lịch tư vấn.
