Trẻ sơ sinh đến 12 tháng với những “lần đầu” về ngôn ngữ, vận động vô cùng đáng yêu như lẫy, bò, đi rồi bập bẹ lời nói đầu tiên. Bài viết này Trung tâm Nhân Hòa sẽ giải đáp thắc mắc “trẻ mấy tháng biết nói” và các cách dạy bé nói hiệu quả, phát triển những kỹ năng tiền ngôn ngữ cần thiết. Giúp phụ huynh hiểu được khả năng lời nói của bé và nuôi dạy con tốt hơn.
Tóm tắt “trẻ mấy tháng biết nói”
Thông thường, trẻ bắt đầu bập bẹ từ 6-7 tháng tuổi, sau đó phát triển thành những âm tiết có ý nghĩa như “ba-ba”, “ma-ma” khi 9-10 tháng. Đến khoảng 12 tháng tuổi, nhiều trẻ có thể nói được vài từ đơn giản có nghĩa như “ba”, “mẹ”, “măm”.
Song song với đó, trẻ cũng biết hóng chuyện, bập bẹ ê a, bắt chước âm thanh lời nói – hành động. Tất cả tạo nên sự phát triển ngôn ngữ tích cực. Đây cũng là một quá trình đầy thú vị và đáng yêu. Ba mẹ hãy cùng theo dõi chi tiết quá trình từ bập bẹ những âm thanh đầu tiên đến khi bé nói, gọi ba mẹ và nói câu 2 – 3 từ dài hơn dưới đây nhé.
Giải đáp chi tiết trẻ mấy tháng biết nói
Từ tiếng khóc đầu đời, từng tiếng cười giòn tan của bé, những âm thanh bập bẹ đầu đời và rồi từng lời nói đầu tiên đều là những khoảnh khắc diệu kỳ mà mỗi cha mẹ đều mong chờ. Dưới đây là hành trình mà bé biết nói.
Giai đoạn sơ sinh (0-3 tháng)
Dù chưa nói được, nhưng trẻ sơ sinh đã bắt đầu phát triển nền tảng ngôn ngữ ngay từ những ngày đầu tiên. Trong giai đoạn này, trẻ:
- Nhận biết và phản ứng với âm thanh xung quanh
- Phản ứng đặc biệt với giọng nói quen thuộc, đặc biệt là mẹ
- Sử dụng tiếng khóc như ngôn ngữ đầu tiên để biểu đạt nhu cầu (đói, khó chịu, mệt mỏi)
- Bắt đầu tạo ra các âm nguyên âm đơn giản như “a”, “o”
Giai đoạn 3 – 6 tháng tuổi
Trong giai đoạn này, khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển rõ rệt hơn:
- Phản ứng với âm thanh lớn, có thể giật mình
- Bập bẹ những âm tiết đơn giản như “muh-muh”, “bah-bah”
- Thể hiện cảm xúc qua âm thanh (cười, rít lên khi vui)
- Học cách thay đổi âm lượng, cường độ trong lời nói
- Tạo ra nhiều âm thanh hơn khi được người lớn tương tác
- Bé biết nhìn theo để hóng chuyện và gọi “êiy – êiy” để gây sự chú ý
Giai đoạn 7 – 9 tháng tuổi bé biết nói gì?
Đây là giai đoạn quan trọng khi trẻ bập bẹ tập nói:
- Bập bẹ đa dạng hơn, lặp lại các âm tiết như “ba-ba-ba”, “ma-ma-ma”
- Bắt đầu hiểu một số từ đơn giản như “chào”, “tạm biệt”, “không”
- Nhận ra tên của mình và có thể quay lại khi được gọi tên
- Trẻ bắt đầu biết bắt chước vỗ tay, chỉ tay, bắt chước lời nói, cười hoặc làm xấu
- Khi bé 9 tháng biết nói “ba ba” rõ chữ, đây là dấu hiệu trẻ biết nói sớm
Giai đoạn 10 – 12 tháng bé biết nói gì?
Khi trẻ 12 tháng tuổi, nhiều bé đã nói được 2 – 3 từ:
- Nói được vài từ có nghĩa đầu tiên như “ba-ba”, “ma-ba”, “măm”
- Trẻ biết bắt chước âm thanh và từ ngữ người lớn nói
- Hiểu được các yêu cầu đơn giản như “lại đây”, “đưa cho mẹ”
- Phản ứng với âm nhạc, có thể lắc lư theo nhịp
- Hiểu được khoảng 50 từ dù chưa nói được hết
Như vậy, ở 12 tháng tuổi trẻ đã nói biết nói được các từ đơn giản như “ba” “mẹ”. Tuy nhiên, đây là những cột mốc chung, mỗi trẻ có thể phát triển với tốc độ khác nhau. Nhiều trẻ có thể nhanh hơn hoặc chậm hơn một vài tháng. [1] [2]
Khi trẻ 12 tháng chưa biết nói, ít bập bẹ tập nói ba mẹ hãy phát triển các kỹ năng tiền ngôn ngữ theo mô hình ngôi nhà giao tiếp như chú ý chung, giao tiếp mắt, bắt chước, hiểu lời, cử chỉ điệu bộ giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ. Đồng thời tích cực dạy bé tập nói, nếu chưa biết cách ba mẹ hãy tham khảo các bài viết sau:
>>> Tham khảo thêm:
- Cách dạy bé 1 tuổi tập nói nhanh – hướng dẫn
- Dạy trẻ 2 tuổi tập nói: Phương pháp và kỹ thuật hiệu quả
Khả năng nói của trẻ trên 12 tháng
Trên 12 tháng, ngôn ngữ lời nói của trẻ phát triển một cách bùng nổ, nhiều bé “líu lo” như những chú chim non vô cùng đáng yêu, ở một số trẻ có thể chậm nói hơn. Ở 18 tháng trẻ đã có thể ghép câu 2 từ và ngôn ngữ phong phú hơn theo từng độ tuổi.
Để hiểu rõ hơn về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ trên 12 tháng, trung tâm Nhân Hòa cũng đã có những bài viết chi tiết theo từng độ tuổi và đưa ra các dấu hiệu về chậm nói và giải pháp hỗ trợ trẻ. Phụ huynh tham khảo các bài sau:
- Các mốc phát triển ngôn ngữ của trẻ từ 0 đến 5 tuổi
- Trẻ 14, 15 tháng chưa biết nói: Nguyên nhân và dạy bé
- Trẻ 18 tháng chưa biết nói: Nguyên nhân, dạy bé và can thiệp sớm
- Trẻ 2 tuổi chưa biết nói: dấu hiệu và can thiệp sớm
- Trẻ 3 tuổi chậm nói: Dạy bé và can thiệp sớm
Với những trẻ trên 12 tháng chưa biết nói, trung tâm Nhân Hòa dạy can thiệp sớm cho các bé chậm nói (từ 18 tháng trở lên) giúp các em phát triển ngôn ngữ lời nói và giao tiếp tốt hơn. Học phí can thiệp 200.000 – 250.000 đồng/giờ. Trung tâm có các cơ sở ở TpHCM dạy các bé, thuận tiện phụ huynh đưa đón.
Dạy trẻ phát triển ngôn ngữ đúng giai đoạn
Xưa như trái đất, nhưng tương tác giao tiếp tích cực, dạy con nói thường xuyên là cách vô cùng hữu ích để bé nhanh biết nói. Tuy nhiên cũng cần để ý tới một số lưu ý quan trọng.
Các nguyên tắc cơ bản
Để kích thích ngôn ngữ lời nói cho bé, ba mẹ hãy:
- Trò chuyện thường xuyên: Nói chuyện với bé mọi lúc mọi nơi, kể cả khi cho ăn, thay tã, tắm, chơi đùa. Mô tả hành động bạn đang làm giúp trẻ học từ vựng trong ngữ cảnh.
- Sử dụng giọng điệu và biểu cảm đa dạng: Thu hút sự chú ý của trẻ bằng giọng nói phong phú, thay đổi âm lượng và tốc độ khi nói chuyện với trẻ.
- Tận dụng sở thích của trẻ: Dạy trẻ từ vựng thông qua đồ vật hoặc hoạt động mà trẻ yêu thích.
- Khuyến khích, khen thưởng bé: Phản ứng tích cực và hào hứng khi trẻ tạo ra âm thanh hoặc cố gắng nói.
- Hát cho bé nghe: Các bài hát đơn giản, vui nhộn giúp phát triển từ vựng, nhịp điệu và khả năng nghe.
- Đọc sách cho bé: Giúp trẻ làm quen với từ ngữ, hình ảnh và cấu trúc câu. Bắt đầu với sách có hình ảnh lớn, nhiều màu sắc và ít chữ.
- Lặp lại và sửa lỗi nhẹ nhàng: Khi trẻ nói sai, đừng chỉ trích mà hãy lặp lại đúng từ đó trong câu của bạn.
Những điều cần lưu ý
Qua nhiều năm làm việc với trẻ chậm nói, Trung tâm Nhân Hòa xin chia sẻ một số lưu ý quan trọng:
- Tạo môi trường giao tiếp tích cực trong gia đình: Trẻ học nói từ môi trường xung quanh đặc biệt là từ cha mẹ. Phụ huynh nên trò chuyện thường xuyên, sử dụng ngôn ngữ tích cực, con sẽ học theo rất nhanh ấy.
- Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử: Tivi, điện thoại, máy tính bảng có thể làm giảm cơ hội giao tiếp thực tế của trẻ. Nên giới hạn thời gian trẻ tiếp xúc với các thiết bị này.
- Đưa trẻ đi thăm khám khi có dấu hiệu chậm nói: Nếu trẻ không đạt được các cột mốc phát triển ngôn ngữ theo độ tuổi, ví dụ trẻ 12 tháng chưa biết nói từ nào cha mẹ hãy theo dõi nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được tư vấn và can thiệp sớm.
Khi nào cần lo lắng?
Mặc dù mỗi trẻ phát triển theo tốc độ riêng, nhưng có một số dấu hiệu cảnh báo mà phụ huynh nên chú ý:
- Trẻ không bập bẹ đến 9 tháng tuổi
- Bé 15 tháng chưa nói được ba-ba, ma-ma
- Trẻ 18 tháng chưa nói được từ nào rõ nghĩa
- Không hiểu các yêu cầu đơn giản
- Trẻ 24 tháng chưa nói được khoảng 20 từ đơn
- Có dấu hiệu sớm của tự kỷ như không giao tiếp bằng mắt, không đáp ứng khi gọi tên, có hành vi lặp đi lặp lại
Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào trên, phụ huynh nên đưa trẻ đến Trung tâm Nhân Hòa để được Test kỹ lưỡng và can thiệp sớm. Can thiệp sớm là yếu tố then chốt để giúp trẻ chậm nói cải thiện khả năng giao tiếp.
Q&A trẻ mấy tháng biết nói và ngôn ngữ giao tiếp của trẻ dưới 12 tháng
Trong những tháng đầu đời, ngôn ngữ giao tiếp của trẻ chính là cầu nối đầu tiên giữa bé và cha mẹ. Từ tiếng khóc, tiếng ê a cho đến lúc bập bẹ “ba-ba”, “măm-măm” tất cả đều là những dấu mốc quan trọng thể hiện sự phát triển ngôn ngữ và trí tuệ của trẻ.
Việc hiểu rõ trẻ mấy tháng biết nói, trẻ mấy tháng biết hóng chuyện, hay khi nào trẻ biết bắt chước âm thanh và hành động giúp cha mẹ theo dõi, phát hiện sớm những bất thường và hỗ trợ bé phát triển ngôn ngữ tốt hơn. Đây cũng là những kỹ năng tiền ngôn ngữ ở trẻ.
1. Trẻ mấy tháng biết nói “ba-ba”, “măm-măm”?
Thông thường, trẻ bắt đầu bập bẹ những âm đầu tiên như “ba-ba”, “măm-măm”, “ma-ma” vào khoảng 6 – 9 tháng tuổi. Đây là giai đoạn bé bắt đầu phát triển khả năng phát âm và ghi nhớ âm thanh quen thuộc từ môi trường xung quanh.
Ở giai đoạn này, bé chưa thực sự hiểu nghĩa của từ, nhưng đang luyện cơ miệng và làm quen với ngữ điệu. Khi cha mẹ thường xuyên nói chuyện, hát ru, hay phản hồi lại lời bập bẹ của bé, ngôn ngữ sẽ phát triển nhanh hơn.
2. Trẻ mấy tháng biết hóng chuyện?
Khả năng “hóng chuyện” là biểu hiện ban đầu của giao tiếp xã hội và chú ý ngôn ngữ.
Thông thường, bé 3 tháng tuổi đã biết hóng chuyện, phản ứng lại khi có người nói chuyện bằng cách mỉm cười, ê a, hoặc cử động tay chân. Đây là tín hiệu cho thấy não bộ của bé đang phát triển tốt và biết phản xạ với âm thanh, gương mặt, giọng nói quen thuộc.
Trẻ sơ sinh hóng chuyện
Trẻ sơ sinh bắt đầu “hóng chuyện” khi được 2 – 3 tháng tuổi. Bé sẽ biết hướng mắt, chăm chú nhìn khi bố mẹ nói, phát ra âm thanh nhỏ để đáp lại. Đây chính là giai đoạn đầu tiên của giao tiếp bằng ánh mắt và âm thanh.
Bé 3 – 4 tháng tuổi hóng chuyện
Khi bước sang tháng thứ 3 – 4, bé không chỉ hóng chuyện mà còn biết cười thành tiếng, ê a rõ ràng hơn. Mỗi khi được trò chuyện hoặc nghe giọng quen thuộc, bé sẽ phản ứng vui mừng, biểu cảm gương mặt phong phú hơn.
Em bé 5 – 6 tháng hóng chuyện
Khoảng 5 – 6 tháng tuổi, trẻ bắt đầu biết “đợi đến lượt” trong giao tiếp, nghĩa là em bé sẽ ngừng lại khi bạn nói và đáp lại bằng những tiếng ê a, cười hoặc cử chỉ tay chân. Đây là nền tảng quan trọng giúp bé phát triển kỹ năng hội thoại sau này.
3. Trẻ mấy tháng biết nhìn theo?
Từ khoảng 3 tháng tuổi, bé đã có khả năng nhìn theo vật di chuyển hoặc ánh mắt của người lớn. Đến 6 tháng tuổi, phản xạ này rõ ràng hơn – bé biết nhìn theo hướng mẹ chỉ tay hoặc vật phát ra tiếng động.
Khả năng theo dõi bằng mắt, chú ý chung là một phần trong sự phát triển nhận thức – giúp trẻ học cách quan sát, bắt chước và hiểu thế giới xung quanh.
4. Trẻ mấy tháng biết theo mẹ?
Khả năng nhận biết và theo mẹ thường xuất hiện từ 7 – 9 tháng tuổi. Ở giai đoạn này, trẻ bắt đầu hình thành mối gắn bó tình cảm đặc biệt với người chăm sóc chính (thường là mẹ). Bé biết quay đầu tìm mẹ, bám mẹ khi có người lạ hoặc khóc khi mẹ rời đi.
Đây là dấu hiệu bình thường cho thấy trẻ phát triển cảm xúc và khả năng nhận diện khuôn mặt người quen. Từ mốc 9 tháng, bé không chỉ nhận ra mẹ mà còn biết “theo mẹ” bằng ánh mắt hoặc bò theo khi mẹ di chuyển gần.
5. Trẻ mấy tháng biết bắt chước?
3 tháng trẻ bắt đầu biết bắt chước theo âm thanh ê a, nét mặt. Lớn hơn sẽ bắt chước các lời nói, cử chỉ khó hơn. Khả năng bắt chước là nền tảng quan trọng trong phát triển ngôn ngữ và kỹ năng xã hội của các bé.
Trẻ bắt đầu bắt chước nét mặt và âm thanh đơn giản từ rất sớm khoảng 3 tháng tuổi (ví dụ: cười lại khi người lớn cười, phát ra âm thanh tương tự khi nghe người khác ê a). Đến 6–9 tháng, bé biết bắt chước cử chỉ, hành động đơn giản như vẫy tay “bye bye”, vỗ tay, hay nhái giọng người khác.
Khả năng bắt chước càng mạnh, trẻ càng dễ học nói và phát triển ngôn ngữ nhanh. Vì vậy, cha mẹ nên thường xuyên tương tác, làm mẫu lời nói – hành động và khuyến khích bé lặp lại.
6. Trẻ mấy tháng biết đi biết nói?
Trẻ biết đi vào khoảng 9 – 12 tháng tuổi, bắt đầu đi chập chững những đầu tiên và đi vững hơn khi bé 14 – 15 tháng tuổi. Trẻ biết nói thường bắt đầu bập bẹ từ khoảng 6 tháng tuổi và nói được những từ có nghĩa đầu tiên (như “ba”, “mẹ”) vào khoảng 12 tháng tuổi. Có thể nhanh – chậm hơn từ 1 đến 2 tháng ở từng bé.
Lời kết
Như vậy, bình thường trẻ bắt đầu bập bẹ từ 6 – 7 tháng, nói những từ ba, mẹ, măm đầu tiên ở 12 tháng tuổi. Ngoài ra, trẻ biết hóng chuyện, mắt nhìn theo, bắt chước âm thanh – hành động, theo mẹ cũng là những dấu hiệu tích cực của phát triển ngôn ngữ. Phụ huynh không nên quá lo lắng nếu con 12 tháng vẫn chưa biết nói, nhưng cũng nên theo dõi các dấu hiệu bất thường về giao tiếp mắt, sự chú ý bằng mắt, đáp ứng với tên gọi. Ba mẹ hãy tích cực giao tiếp và nói chuyện với con hàng ngày, nhưng cũng không nên chủ quan bỏ qua các dấu hiệu chậm nói kéo dài.
Tài liệu tham khảo:
- [1] National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. (2022, October 13). Speech and language developmental milestones.
- [2] Stanford Medicine Children’s Health. (n.d.). Age-appropriate speech and language milestones.
