Liệu pháp chú ý chung là một phương pháp hỗ trợ phát triển kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội cho trẻ tự kỷ. Liệu pháp này giúp trẻ học cách chia sẻ sự chú ý với người khác, từ đó cải thiện khả năng tương tác xã hội. Cùng Trung tâm Nhân Hòa tìm hiểu về liệu pháp chú ý chung và cách nó giúp trẻ tự kỷ phát triển kỹ năng quan trọng này.
Liệu pháp chú ý chung là gì?
Liệu pháp chú ý chung (Joint Attention) là một phương pháp can thiệp tập trung vào việc giúp trẻ tự kỷ chia sẻ sự chú ý với người khác trong các hoạt động. Mục tiêu chính là hướng dẫn trẻ nhận biết và duy trì sự chú ý đối với một sự kiện, vật thể hoặc hoạt động cùng với người khác. Điều này là một kỹ năng quan trọng giúp trẻ tự kỷ hòa nhập vào các tình huống xã hội.
Người khởi xướng và phát triển phương pháp này là Michael Tomasello, một nhà tâm lý học nổi tiếng trong lĩnh vực phát triển ngôn ngữ và kỹ năng xã hội. Tomasello đã nghiên cứu và chỉ ra rằng khả năng chú ý chung là yếu tố cốt lõi trong quá trình phát triển xã hội và ngôn ngữ của trẻ em.
Tại sao liệu pháp chú ý chung quan trọng đối với trẻ tự kỷ?
Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc:
- Giao tiếp bằng mắt: Trẻ ít khi nhìn vào mắt người khác khi trò chuyện.
- Chia sẻ sự chú ý: Trẻ không quan tâm đến việc nhìn theo hướng chỉ tay của người khác hoặc sử dụng cử chỉ để chia sẻ sự chú ý vào một đối tượng chung.
- Thể hiện cảm xúc: Trẻ không biết cách sử dụng cử chỉ hoặc biểu cảm khuôn mặt để thể hiện cảm xúc và mong muốn.
Liệu pháp chú ý chung giúp trẻ tự kỷ học cách chia sẻ sự chú ý với người khác, từ đó phát triển các kỹ năng giao tiếp ngôn ngữ và phi ngôn ngữ.
Cách thực hiện liệu pháp chú ý chung
Liệu pháp chú ý chung thường được thực hiện bởi các chuyên gia trị liệu ngôn ngữ hoặc các nhà tâm lý học, giáo viên can thiệp sớm, với các hoạt động như:
Sử dụng đồ vật và cử chỉ thu hút sự chú ý
Các nhà chuyên môn can thiệp sẽ sử dụng các đồ vật có màu sắc, ánh sáng, âm thanh,… hấp dẫn để thu hút sự chú ý của trẻ. Sau đó, giáo viên sẽ chỉ tay và kêu gọi, hướng sự chú ý của trẻ về phía đồ vật để tạo ra một sự chú ý chung (hai người cùng chú ý đến một vật).
Tiếp theo, giáo viên sẽ làm mẫu, hướng dẫn để trẻ tham gia vào hoạt động chơi chung. Chuyên gia cũng kết hợp những cử chỉ điệu bộ và biểu cảm sinh động để thu hút sự chú ý của trẻ tốt hơn.
Ví dụ: Giáo viên có thể cầm một món đồ chơi và chỉ tay vào nó, sau đó khuyến khích trẻ nhìn theo. Khi trẻ tập trung vào đồ vật, chuyên gia sẽ chia sẻ cảm xúc về nó, như “Eo ơi! răng bẩn quá!” để khuyến khích trẻ tham gia vào hoạt động chung.
Chú ý chung qua hoạt động đọc sách
Trong khi đọc sách, giáo viên hoặc phụ huynh có thể chỉ vào các hình ảnh trong sách và khuyến khích trẻ nhìn theo. Sau đó, cả hai cùng chia sẻ sự chú ý vào những gì đang xảy ra trong câu chuyện. Điều này giúp trẻ học cách kết nối ngôn ngữ với sự vật, sự việc xung quanh.
Chú ý chung qua các trò chơi tương tác
Áp dụng liệu pháp chú ý chung thông qua các trò chơi như “đưa bóng qua lại”, “xây tháp khối”,… hoặc “chỉ tay vào đồ vật” đều giúp trẻ học cách tương tác với người khác và tập trung vào cùng một mục tiêu hoặc hành động. Các trò chơi này không những giúp phát triển chú ý chung mà còn giúp cải thiện khả năng tương tác xã hội.
Lợi ích của liệu pháp chú ý chung cho trẻ tự kỷ
Việc phát triển khả năng chú ý chung mang lại nhiều lợi ích lớn cho trẻ tự kỷ, bao gồm:
- Cải thiện khả năng giao tiếp ngôn ngữ và phi ngôn ngữ: Trẻ học cách sử dụng ánh mắt, cử chỉ và ngôn ngữ để chia sẻ sự chú ý với người khác.
- Phát triển kỹ năng xã hội: Trẻ sẽ biết cách tham gia vào các hoạt động nhóm, chơi cùng bạn bè và tương tác tốt hơn trong các tình huống xã hội.
- Tăng cường khả năng học hỏi: Chú ý chung là tiền đề quan trọng để trẻ học hỏi từ người khác, từ đó giúp trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ và nhận thức.
- Giúp trẻ tập trung chú ý tốt hơn: Trẻ tự kỷ thường nhìn vào không trung, nhìn đi nơi khác khi giao tiếp hoặc nói về một sự vật nào đó, liệu pháp chú ý chung giúp trẻ nhìn và theo dõi có chủ đích hơn.
Vai trò của phụ huynh trong liệu pháp chú ý chung
Phụ huynh đóng vai trò rất quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ phát triển, bao gồm cả khả năng chú ý chung. Dưới đây là một số cách phụ huynh có thể thực hiện tại nhà:
- Sử dụng cử chỉ và ánh mắt: Khuyến khích trẻ nhìn theo khi bạn chỉ vào một đồ vật hoặc người nào đó. Ví dụ, khi bạn chỉ vào một chiếc xe ô tô và nói “wow, chiếc xe to đùng!”, hãy đảm bảo trẻ nhìn theo và chia sẻ sự chú ý với bạn.
- Chơi cùng trẻ: Tham gia vào các trò chơi tương tác với trẻ, như lăn bóng hoặc ghép hình, để khuyến khích trẻ chia sẻ sự chú ý tới người và đồ vật.
- Tạo cơ hội giao tiếp: Mỗi ngày, hãy tạo ra các cơ hội giao tiếp và tương tác xã hội cho trẻ, từ đó giúp trẻ thực hành kỹ năng chú ý chung.
Kết luận
Liệu pháp chú ý chung là một phương pháp can thiệp quan trọng giúp trẻ tự kỷ phát triển kỹ năng tập trung chú ý và giao tiếp xã hội. Nhờ vào phương pháp này, trẻ có thể học cách tương tác với người khác, hiểu và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên hơn. Với sự tham gia của cả chuyên gia và phụ huynh, liệu pháp chú ý chung mang lại cơ hội để trẻ hòa nhập và phát triển tốt hơn trong môi trường xã hội.
Tại Trung tâm Nhân Hòa, chúng tôi cung cấp các chương trình can thiệp sớm chuyên biệt, trong đó, phát triển chú ý chung là một trong những mục tiêu nền tảng quan trọng mà Trung tâm hướng tới để giúp trẻ tự kỷ phát triển toàn diện kỹ năng giao tiếp và hòa nhập xã hội.
