Giai đoạn 18 tháng đánh dấu bước phát triển vượt bậc về lời nói, vận động và nhận thức của trẻ. Trung tâm Nhân Hòa giải đáp cha mẹ trẻ 18 tháng tuổi biết nói những gì và khả năng vận động, tương tác xã hội và nhận thức của trẻ.
Hiểu rõ những kỹ năng ngôn ngữ lời nói – vận động và sự phát triển trí tuệ của con sẽ giúp cha mẹ đồng hành tốt hơn trong giai đoạn vàng phát triển của bé.
Trẻ 18 tháng biết nói những gì?
Trẻ 18 tháng bắt đầu nói được từ 10 đến 50 từ đơn giản. Các từ quen thuộc gồm “ba-bà”, “me-mẹ”, “ăn”, “uống”. Một số trẻ đã ghép hai từ đơn giản như “mẹ ăn”, “ba đi”. Trẻ phát âm rõ từ quen thuộc nhưng có thể nhầm lẫn hoặc bỏ sót âm trong các từ khó hơn.
Ở 18 tháng tuổi, mỗi trẻ nói được số từ khác nhau. Một số trẻ nói nhiều, một số nói ít, điều này hoàn toàn bình thường. Ngoài ra, trẻ có thể bắt chước âm thanh động vật như “meo-meo”, “gâu-gâu”. Trẻ bắt đầu sử dụng các đại từ như “Con”, “của Bin”. Sử dụng lời nói để đưa ra yêu cầu như: “sữa”, “nước”.
Trẻ 18 tháng hiểu được khoảng 50 đến 200 từ. Những từ này gồm tên đồ vật quen thuộc như bóng, sách, các hành động như ăn, ngủ và tên người thân trong nhà. Tuy trẻ nói chưa nhiều nhưng trẻ đã biết phản ứng với các yêu cầu đơn giản.
Ví dụ, khi mẹ hỏi “con muốn ăn gì?”, trẻ sẽ chỉ vào quả chuối. Trẻ hiểu và làm theo những câu như “vỗ tay đi”, hay “đưa muỗng cho mẹ”. Trẻ cũng giao tiếp bằng mắt tốt hơn, cho thấy khả năng hiểu và tương tác đang phát triển ổn định.
Trường hợp trẻ 18 tháng chưa biết nói được từ nào, khả năng hiểu ngôn ngữ lời nói kém có thể là dấu hiệu chậm nói cần khám và can thiệp.
Trẻ 18 tháng biết làm gì?
Trẻ 18 tháng là giai đoạn mới biết đi, trẻ có xu hướng vận động nhiều hơn các kỹ năng vận động tinh, vận động thô phát triển. Bắt đầu học một số kỹ năng cơ bản.
Vận động thô
- Đi vững: Trẻ 18 tháng tuổi đã có thể tự đứng vững và đi lại mà không cần sự hỗ trợ. Bé cũng có thể cúi xuống nhặt đồ vật và đứng lên lại một cách dễ dàng.
- Chạy và đi cầu thang: Trẻ bắt đầu chạy nhưng còn chưa vững, thường hay vấp ngã. Có thể đi lùi vài bước. Bé cũng có thể đi lên xuống cầu thang với sự giúp đỡ của người lớn.
- Leo trèo và nhảy: Trẻ ở độ tuổi này rất thích khám phá và thường xuyên leo trèo, nhảy lên xuống. Cha mẹ cần chú ý đảm bảo an toàn cho bé trong khi vẫn khuyến khích bé vận động. Ví dụ, bé có thể leo lên ghế sofa hoặc nhảy múa theo nhạc.
Vận động tinh
- Cầm nắm và thả đồ vật: Trẻ đã có thể nắm và thả đồ vật một cách dễ dàng. Trẻ có thể sử dụng hai tay để cầm một vật, và khi muốn, có thể thả vật đó xuống.
- Đưa đồ vật vào thùng: Trẻ có thể thực hiện hành động đơn giản như bỏ đồ vật vào một thùng hoặc hộp.
- Sử dụng muỗng hoặc cốc: Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), ở độ tuổi này, trẻ thường có thể thực hiện những hành động đơn giản như sử dụng muỗng hoặc cốc, mặc dù chưa thành thạo.
- Kỹ năng vận động phối hợp hai tay: Trẻ có thể cầm một đồ vật bằng một tay trong khi tay còn lại làm việc khác. Ví dụ: trẻ có thể cầm búa đồ chơi bằng tay trái và gắn đồ chơi con vịt vào cọc bằng tay phải.
Trẻ 18 tháng biết tự làm gì?
- Ăn uống: Trẻ có thể ăn thức ăn đặc bằng thìa hoặc nĩa dù còn vụng về. Trẻ biết uống nước từ cốc, nhưng đôi khi còn làm đổ vì chưa cầm vững.
- Vệ sinh cá nhân: Trẻ bắt đầu ý thức được việc đi vệ sinh và có dấu hiệu khi cần thay tã. Ví dụ, trẻ biểu lộ sự khó chịu khi tã bẩn và cần người lớn giúp đỡ để vệ sinh.
- Mặc quần áo: Trẻ bắt đầu hợp tác khi mặc quần áo. Bé biết giơ tay để mẹ mặc áo hoặc tự kéo quần lên với sự trợ giúp của người lớn.
Tương tác xã hội của trẻ 18 tháng
Tương tác với người khác
Trẻ 18 tháng ngoài nói những từ đơn giản, trẻ bắt đầu chú ý nhiều hơn tới mọi người xung quanh. Trẻ vui mừng khi gặp người thân hoặc bạn bè, thể hiện bằng cách cười hay vẫy tay chào. Trẻ cũng biểu lộ rõ sự lo lắng hoặc khóc khi gặp người lạ hoặc khi phải xa mẹ.
Bắt chước hành động
Trẻ thích học bằng cách bắt chước. Điều này giúp trẻ hiểu cách cư xử và các quy tắc xã hội. Khi cha mẹ vẫy tay chào, trẻ sẽ bắt chước vẫy tay lại. Trẻ cũng bắt chước các hành động chơi như xoay chong chóng bay.
Chia sẻ và tương tác ở trẻ 18 tháng tuổi
Dù chưa hiểu hết về khái niệm chia sẻ, trẻ đã biết quan tâm tới người khác. Trẻ có thể đưa đồ chơi cho người thân để cùng chơi. Việc này cho thấy trẻ đang phát triển kỹ năng xã hội đầu tiên.
Phản ứng với cảm xúc của người lớn
Trẻ nhận biết được một số cảm xúc cơ bản như vui, buồn, giận. Khi thấy mẹ buồn, trẻ có thể ôm mẹ để an ủi. Khi mẹ vui, trẻ sẽ cười theo.
Tỏ ra thích thú với sự tương tác: Trẻ thích nhận được sự chú ý. Trẻ có thể chủ động yêu cầu sự quan tâm bằng cách mang đồ chơi đến khoe mẹ hoặc người thân để được khen ngợi hay chơi cùng.
Khi trẻ tương tác kém, không bắt chước hành động, ít thể hiện cảm xúc trên khuôn mặt có thể là dấu hiệu trẻ tự kỷ 18 tháng
Về nhận thức – trẻ 18 tháng biết những gì?
- Nhận biết đồ vật và người: Trẻ có thể nhận biết các đồ vật, người thân và vật dụng quen thuộc. Trẻ biết gọi tên hoặc chỉ vào hình ảnh của người trong gia đình.
- Giải quyết vấn đề đơn giản: Trẻ biết cách giải quyết các vấn đề nhỏ. Ví dụ, khi đồ chơi bị kẹt trong hộp, trẻ sẽ lắc hoặc tìm cách mở hộp để lấy đồ chơi ra.
- Nhận thức nguyên nhân và hệ quả: Trẻ hiểu rằng mỗi hành động sẽ dẫn đến một kết quả nhất định. Ví dụ, trẻ biết rằng khi ấn nút trên đồ chơi, nhạc và ánh sáng sẽ phát ra.
- Thực hiện hành động đơn giản theo yêu cầu: Trẻ làm được những việc nhỏ theo hướng dẫn như: “đưa cho mẹ cái cốc”, “đóng cửa lại”. Điều này cho thấy trẻ bắt đầu hiểu rõ lời nói và làm theo hướng dẫn của người lớn.
Những hoạt động trẻ 18 tháng thích làm
- Chơi xếp chồng và xây dựng: Trẻ thích các khối gỗ, hộp nhựa, hoặc đồ chơi đơn giản có thể xếp chồng. Khi trẻ đặt một khối lên khối khác, trẻ không chỉ chơi mà còn rèn kỹ năng vận động tinh và phối hợp tay-mắt. Đây là cách trẻ học kiểm soát tay và suy nghĩ logic đầu đời.
- Chơi với nước: Trẻ thích nghịch nước. Một cái chậu nhỏ, vài ly nhựa là đủ để trẻ say mê hàng giờ. Việc múc nước, đổ qua lại giúp trẻ cảm nhận nhiệt độ, lực, và làm quen với các hiện tượng đơn giản. Quan trọng nhất: trẻ được khám phá và vui vẻ.
- Chạy nhảy và leo trèo: Trẻ 18 tháng luôn muốn di chuyển. Trẻ chạy quanh nhà, trèo lên ghế, cầu trượt, hay bất cứ thứ gì vừa tầm với. Đây là cách trẻ khám phá thế giới và học cách làm chủ cơ thể. Cha mẹ chỉ cần giữ an toàn, còn lại hãy để trẻ tự do khám phá.
- Chơi giả vờ: Trẻ bắt đầu chơi theo trí tưởng tượng. Trẻ có thể cầm cái muỗng và “nấu ăn”, bế búp bê và “cho bú”, hoặc dùng điện thoại đồ chơi để “nói chuyện”. Những trò chơi này tuy đơn giản nhưng rất quan trọng để phát triển tư duy xã hội và ngôn ngữ.
Lời kết
18 tháng tuổi là cột mốc quan trọng trong hành trình lớn lên của trẻ. Mỗi hành động, mỗi trò chơi là một bước tiến nhỏ mà ý nghĩa lớn. Trung tâm Nhân Hòa mong rằng bài viết này giúp cha mẹ hiểu được trẻ 18 tháng tuổi biết nói những gì và biết làm gì để đồng hành cùng con một cách đúng đắn.
Nếu cha mẹ lo lắng về sự phát triển của con, đừng ngần ngại. Trung tâm Nhân Hòa – với hơn 15 năm kinh nghiệm trong can thiệp sớm, hỗ trợ trẻ chậm nói, tự kỷ – luôn sẵn sàng lắng nghe và giúp đỡ. Hãy để chúng tôi cùng cha mẹ đồng hành trên hành trình yêu thương này.
Nguồn tài liệu tham khảo
- American Academy of Pediatrics (AAP). “Developmental Milestones: 18 Months.” HealthyChildren.org.
- Centers foControl and Prevention (CDC). “Developmental Milestones: 18 Months.” CDC.gov.
- Berk, L. E. (2013). Child Development (9th ed.). Pearson Education.
- Santrock, J. W. (2019). Children (13th ed.). McGraw-Hill Education.
