Phụ huynh có trẻ thích chơi một mình, ít tương tác với bạn bè và kèm các biểu hiện như hay nói nhảm một mình, cười 1 mình đặc biệt ở độ 2 – 3 đến 5 tuổi. Rất có thể bé mắc chứng tự kỷ và cần được hiểu đúng để có phương pháp hỗ trợ phù hợp.
Bài viết này Trung tâm Nhân Hòa sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ về đặc điểm chơi một mình của trẻ tự kỷ, nguyên nhân và cách hỗ trợ để trẻ tương tác giao tiếp, chơi với các bạn tốt hơn.
Đặc điểm hay chơi một mình của trẻ tự kỷ
Trẻ tự kỷ thích chơi một mình vì có những đặc điểm khác biệt so với bạn bè. Các suy yếu về tương tác và giao tiếp, tham gia chung hoặc rủ bạn cùng chơi khiến trẻ khó hòa nhập cùng với các bạn. Một số trẻ bình thường ít có cơ hội và thời gian chơi với bạn cũng có xu hướng một mình và bám mẹ nhiều hơn. Dưới đây là một số lý do trẻ có xu hướng thích chơi một mình.
Tại sao trẻ tự kỷ thích chơi một mình?
Việc trẻ thích chơi một mình không đơn thuần là do trẻ thích như vậy mà còn xuất phát từ những đặc điểm đặc trưng trong cách trẻ nhận thức, xử lý thông tin và tương tác qua lại.
- Sự chậm trễ về phát triển ngôn ngữ lời nói, suy yếu về khả năng tương tác giao tiếp như rủ bạn cùng chơi, chia sẻ đồ chơi, chú ý chung, duy trì vòng giao tiếp qua lại làm cho trẻ khó hòa nhập với các bạn.
- Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong hiểu ngôn ngữ lời nói – cử chỉ hoặc diễn đạt, khiến việc tương tác với người khác trở nên căng thẳng và khó khăn. Cách chơi lặp lại của trẻ cũng có thể khiến các bạn cảm thấy khó chịu và rời đi.
- Quá tải cảm giác là một vấn đề phổ biến ở trẻ tự kỷ. Khi chơi với bạn bè, trẻ phải xử lý nhiều kích thích cùng lúc như âm thanh, cử động, tiếp xúc cơ thể, khiến trẻ cảm thấy quá tải.
- Trẻ cảm thấy an toàn và thoải mái hơn trong không gian riêng, nơi trẻ có thể kiểm soát môi trường và không phải đối mặt với những thay đổi khó lường trước.
- Nhiều trẻ tự kỷ có khó khăn trong việc hiểu quy tắc trong các trò chơi xã hội và không biết cách tham gia vào hoạt động chơi tập thể một cách phù hợp.
Các hình thức chơi 1 mình phổ biến của trẻ tự kỷ
Trẻ tự kỷ thường có những kiểu chơi đặc trưng khác với trẻ bình thường như:
- Chơi lặp đi lặp lại: Trẻ có thể dành hàng giờ để lặp đi lặp lại một hành động như xếp đồ chơi theo hàng, quay bánh xe ô tô, hoặc nhìn đồ vật quay tròn.
- Chơi theo cách không điển hình: Thay vì sử dụng đồ chơi đúng chức năng, trẻ tự kỷ thường chơi theo cách riêng, như chỉ chú ý đến một phần của món đồ chơi (ví dụ: chỉ quay bánh xe của ô tô đồ chơi thay vì chơi giả vờ lái xe).
- Thiếu chơi giả vờ hoặc tưởng tượng: Trẻ tự kỷ thường ít tham gia vào các trò chơi đòi hỏi tưởng tượng như giả vờ làm bác sĩ, giáo viên, hoặc nấu ăn mà không có sự hỗ trợ
- Chơi song song: Khi ở gần các trẻ khác, trẻ tự kỷ thường chơi bên cạnh chứ không tương tác giao tiếp trực tiếp với bạn. Điều này cũng khiến trẻ khó kết bạn và làm tăng thời gian chơi một mình
Vậy trẻ thích chơi một mình có bị tự kỷ không?
Trong 20 câu hỏi test sàng lọc trẻ tự kỷ dưới 3 tuổi thì không nhắc đến biểu hiện trẻ thích chơi một mình. Điều này có thể hiểu đây không phải dấu hiệu điển hình ở trẻ tự kỷ và không phải bé cứ thích chơi một mình là tự kỷ. Thực tế thì trẻ tự kỷ vẫn có thể tham gia chơi chung với các bạn với sự hỗ trợ.
Để xác định trẻ thích chơi một mình liệu có bị tự kỷ hay không, phụ huynh quan sát thêm cách chơi của trẻ và trả lời thêm các câu hỏi như: bé có thích chơi với bạn bè không? Bé có thích khoe đồ chơi với bạn, bắt chước cách chơi, mỉm cười giao tiếp hoặc trẻ có nhìn vào mắt khi giao tiếp không? Nếu là không cho tất cả các câu hỏi trên thì trẻ cần được cần kiểm tra đánh giá kỹ lưỡng để phát hiện và hỗ trợ kịp thời.
Quan sát trong khi chơi, trẻ cũng có những dấu hiệu tự kỷ khác như:
- Trẻ ít hoặc không có giao tiếp bằng mắt khi người khác nói chuyện hoặc chơi cùng.
- Không phản ứng khi được gọi tên hoặc phản ứng rất ít.
- Không mang đồ chơi đến để khoe hoặc không muốn chia sẻ niềm vui với người khác.
- Thiếu kỹ năng bắt chước hành động của người khác, một kỹ năng quan trọng trong việc học cách chơi và tương tác.
- Thể hiện sự khó chịu hoặc không quan tâm khi được mời tham gia vào hoạt động chơi nhóm.
- Thời gian chơi 1 mình kéo dài, các kiểu chơi rập khuôn, lặp lại.
Cách hỗ trợ trẻ tự kỷ giảm thời gian chơi 1 mình
Với sự hỗ trợ phù hợp, trẻ tự kỷ có thể học cách tham gia vào hoạt động chơi cùng các bạn. Tại Trung tâm Nhân Hòa, chúng tôi áp dụng các phương pháp cụ thể để giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội trong môi trường an toàn.
Hiểu về trẻ thích chơi 1 mình để hỗ trợ
Hiểu rõ nguyên nhân khiến trẻ tự kỷ thích chơi một mình là nền tảng quan trọng để xây dựng các phương pháp hỗ trợ hiệu quả. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn bẩm sinh trong việc hiểu và sử dụng các kỹ năng giao tiếp xã hội, khiến việc tương tác với người khác trở nên phức tạp và đầy thách thức.
- Chậm trễ hoặc khó khăn về ngôn ngữ: Nhiều trẻ tự kỷ phát triển ngôn ngữ chậm, làm hạn chế khả năng giao tiếp và tương tác.
- Khó khăn hiểu ngôn ngữ phi lời nói: Trẻ tự kỷ thường không hiểu được nét mặt, giọng điệu, ngôn ngữ cơ thể.
- Khó khăn trong việc đọc tình huống xã hội: Trẻ không hiểu được các quy tắc trong giao tiếp và chơi với bạn bè như luân phiên, chia sẻ, chờ tới lượt.
- Nhạy cảm với âm thanh: Tiếng ồn trong môi trường chơi nhóm có thể gây ra cảm giác khó chịu cho trẻ tự kỷ.
- Khó khăn xử lý nhiều kích thích cùng lúc: Trong hoạt động nhóm, trẻ phải xử lý đồng thời nhiều thông tin như âm thanh, hình ảnh, chuyển động, quy tắc trò chơi, phản ứng của bạn bè – điều này có thể khiến trẻ bị quá tải.
- Khó thích nghi với thay đổi: Hoạt động chơi nhóm thường không thể dự đoán và liên tục thay đổi, điều này có thể gây lo âu cho trẻ tự kỷ vốn thích sự ổn định và có thể dự đoán trước.
Khuyến khích trẻ tham gia chơi với bạn
Việc tham gia các hoạt động can thiệp nhóm một cách từ từ và có cấu trúc có thể giúp trẻ tự kỷ làm quen với tương tác xã hội mà không bị quá tải.
- Bắt đầu với nhóm nhỏ 2-3 trẻ, tốt nhất là những trẻ điềm tĩnh và có khả năng chấp nhận sự khác biệt.
- Chọn hoạt động dựa trên sở thích của trẻ tự kỷ để tăng động lực tham gia. Nếu trẻ thích xe hơi, có thể tổ chức trò chơi liên quan đến xe.
- Tạo không gian an toàn cho trẻ có thể tạm rút lui khi cảm thấy quá tải, nhưng vẫn có thể quan sát hoạt động của nhóm.
- Khen ngợi và khuyến khích mỗi nỗ lực tham gia của trẻ, dù là nhỏ nhất.
Sử dụng phương pháp chơi kết hợp
Phương pháp chơi kết hợp là cách hiệu quả để giúp trẻ tự kỷ dần dần tham gia vào hoạt động chơi với người khác mà không cảm thấy bị áp lực quá mức.
- Chơi song song có hỗ trợ: Khuyến khích trẻ chơi cạnh bạn với cùng loại đồ chơi, nhưng không yêu cầu tương tác trực tiếp. Ví dụ: mỗi trẻ xây một tòa tháp bằng khối gỗ bên cạnh nhau. Dần dần dần tham gia chơi chung theo lần lượt.
- Chơi nhóm có cấu trúc: Sử dụng trò chơi có luật lệ rõ ràng và có thể dự đoán được, như trò chơi thả khối, lắp ghép.
- Mô hình luân phiên: Dạy trẻ khái niệm lượt chơi thông qua các hoạt động đơn giản như lăn bóng qua lại, xếp khối luân phiên.
- Sử dụng sở thích đặc biệt: Kết hợp sở thích mạnh mẽ của trẻ vào hoạt động nhóm để tăng động lực tham gia. Ví dụ: nếu trẻ thích khủng long, tổ chức trò chơi liên quan đến khủng long.
- Kịch bản xã hội: Sử dụng câu chuyện xã hội và hình ảnh để dạy trẻ về các tình huống xã hội cụ thể, giúp trẻ hiểu được cách tham gia vào trò chơi và xử lý tình huống.
Câu hỏi thường gặp về trẻ thích chơi 1 mình
Tại sao con tôi chỉ thích chơi một mình mà không quan tâm đến người khác?
→ Vì trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong tương tác xã hội và không hiểu cách chơi cùng người khác, nên chơi một mình khiến con thấy an toàn và dễ chịu hơn.
Việc con tôi chơi một mình suốt ngày có đáng lo không?
→ Có, nếu con không có kỹ năng giao tiếp hay tương tác, đó có thể là dấu hiệu cần can thiệp sớm để hỗ trợ phát triển kỹ năng xã hội.
Nên làm gì để giúp con bắt đầu chơi với bạn?
→ Hãy bắt đầu bằng cách tham gia chơi cùng con, dùng sở thích của con để thu hút sự chú ý và dần dần giới thiệu thêm người (anh chị, bạn bè).
Có phải con tôi không muốn có bạn không?
→ Không hẳn. Trẻ tự kỷ thường muốn kết nối nhưng không biết cách bắt đầu hay duy trì tương tác giao tiếp. Con cần được hướng dẫn và luyện tập.
Việc trẻ tự kỷ thích chơi một mình là một biểu hiện thường gặp ở lớp và ở nhà, xuất phát từ những khó khăn về giao tiếp xã hội và xử lý cảm giác. Ở trẻ phát triển bình thường cũng gặp các trường hợp này do thiếu môi trường tương tác, chơi đùa và hòa nhập với các bạn. Việc hiểu những khó khăn của bé và có phương pháp hỗ trợ phù hợp sẽ giúp trẻ tự kỷ dần dần học cách tham gia vào các hoạt động chơi với người khác và phát triển kỹ năng xã hội quan trọng. Hãy liên hệ với Nhân Hòa để trung tâm có thể tư vấn và hỗ trợ trẻ tiến bộ hòa nhập tốt hơn.
