Tự kỷ là hội chứng trẻ bị khiếm khuyết trong khả năng giao tiếp, khó khăn trong việc bày tỏ cảm xúc, ngôn ngữ dẫn đến khó hòa nhập với cộng đồng. Tự kỷ được chia làm 3 mức độ trong đó hội chứng tự kỷ thông minh (Asperger) thường ở mức độ nhẹ. Bài viết hôm nay sẽ giúp các bạn hiểu hơn về hội chứng tự kỷ thông thái để nhận biết những dấu hiệu và có biện pháp can thiệp thích hợp.
Phân biệt trẻ tự kỷ thông minh
Hiện chưa có số liệu thống kê cụ thể tỷ lệ trẻ mắc hội chứng tự kỷ tại Việt Nam. Theo ghi nhận thì trẻ em mắc chứng tự kỷ ngày càng tăng nhanh trong xã hội. Trẻ tự kỷ trở thành thách thức trong việc nuôi dạy trẻ cho nhiều bậc cha mẹ và tạo ra gánh nặng cho xã hội.
Có 3 nhóm trẻ mắc tự kỷ đó là:
- Nhóm nhẹ, chức năng cao: Khả năng tư duy, tiếp thu ở trẻ rất tốt. Nhóm này còn được gọi là hội chứng tự kỷ thông minh.
- Nhóm ở mức độ trung bình.
- Nhóm trẻ tự kỷ nặng bị khiếm khuyết về mặt trí tuệ.
Với nhóm trẻ tự kỷ thông minh (Asperger) thường có khả năng tiếp thu cao, thông minh hơn những trẻ trong nhóm tự kỷ trung bình. Điều này đã khiến nhiều cha mẹ cho rằng trẻ tự kỷ là những trẻ thông minh. Có những trẻ có khả năng thiên bẩm về toán học với khả năng tính toán siêu nhanh. Tuy nhiên không phải có năng khiếu tính toán là sẽ trở thành thiên tài được.
Trẻ mắc hội chứng này thường có trí thông minh, khả năng tính toán hay một năng khiếu nào khác chứ không phải là một đứa trẻ hoàn toàn bình thường.
Nguyên nhân của hội chứng tự kỷ thông minh
Hội chứng tự kỷ ở trẻ em Asperger còn được gọi là loại rối loạn phổ tự kỷ “chức năng cao”. Điều này có nghĩa là các triệu chứng sẽ ít nghiêm trọng hơn các rối loạn phổ tự kỷ khác.
Nguyên nhân chính xác của hội chứng Asperger tự kỷ thông minh vẫn chưa được công bố cụ thể. Có thể là sự kết hợp của các yếu tố môi trường và di truyền gây ra những thay đổi trong sự phát triển của não. Thực tế cho thấy, hội chứng tự kỷ được di truyền trong các gia đình có người mắc tự kỷ.
Với một số trường hợp, rối loạn tự kỷ liên quan đến việc tiếp xúc với chất độc hại trong quá trình thai nghén, nhiễm trùng trước khi sinh. Những ảnh hưởng về môi trường có thể sửa đổi hoặc làm tăng mức độ trầm trọng của khiếm khuyết di truyền.
Dấu hiệu của hội chứng tự kỷ thông minh ở trẻ em
Trẻ tự kỷ thông minh có nhiều năng khiếu đặc biệt trong một số lĩnh vực, nhưng trẻ cũng gặp các dấu hiệu thường gặp ở trẻ tự kỷ.
Những khả năng đặc biệt trẻ tự kỷ thông minh
Nhiều trẻ tự kỷ thông minh thể hiện khả năng ghi nhớ chi tiết phi thường. Các con có thể nhớ chính xác từng chi tiết nhỏ trong một bức tranh hay một đoạn văn sau khi chỉ nhìn qua một lần. Trẻ thường thể hiện một số khả năng vượt trội như: có thể học thuộc lòng nhanh chóng, hiểu sâu về chủ đề yêu thích và năng lực tư duy logic mạnh mẽ.
Trẻ thường có những đặc điểm như: tập trung cao độ vào sở thích đặc biệt, có sự nhạy cảm với các kích thích giác quan và gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp xã hội.
Những biểu hiện tự kỷ ở trẻ
Tuy có những đặc điểm thông minh hơn người nhưng trẻ tự kỷ có kỹ năng giao tiếp với xã hội kém, thường có các hoạt động, hành vi lặp đi lặp lại. Khi mới sinh thì trẻ tự kỷ ở mức nhẹ không có biểu hiện cụ thể rõ ràng. Nhưng khi trẻ lên thì sẽ có những dấu hiệu để nhận biết như sau:
- Khó khăn khi sử dụng tín hiệu phi ngôn ngữ như nét mặt, cử chỉ, tư thế cơ thể.
- Cao độ đơn điệu, nói những lời khó hiểu.
- Không phát triển mối quan hệ với những trẻ khác.
- Né tránh ánh mặt khi giao tiếp.
- Có xu hướng ở một mình, không thích hoặc không biết cách chia sẻ câu chuyện, sở thích với những người khác.
- Lời nói – hiểu theo nghĩa đen hoặc trẻ không hiểu nghĩa bóng, các hình thái tu từ.
- Cuộc nói chuyện chỉ trôi chảy khi tập trung vào một vấn đề yêu thích.
- Luôn muốn người khác quan tâm đến mình nhưng không quan tâm đến người khác
Chẩn đoán và điều trị hội chứng tự kỷ thông minh
Khi xác định có dấu hiệu tự kỷ thông thái ở trẻ em, cha mẹ cần có những biện pháp can thiệp kịp thời giúp trẻ cải thiện. Ba mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế, cơ quan chuyên môn để được chẩn đoán và có giải pháp điều trị bệnh phù hợp.
Chẩn đoán
Ngay khi trẻ có những biểu hiện như trên hoặc có những biểu hiện lạ lùng hơn. Ba mẹ cần cho trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa, các nhà chuyên môn can thiệp. Nhà chuyên môn sẽ có các bước khám sàng lọc và đưa ra phương án điều trị phù hợp.
Điều trị
Mỗi đứa trẻ tự kỷ sẽ có những phương pháp điều trị không giống nhau. Vậy nên không có cách tiếp cận chung cho tất cả các trẻ tự kỷ. Điều trị tự kỷ có thể bao gồm một số biện pháp như:
+ Đào tạo kỹ năng xã hội: thông qua tương tác với người khác và thể hiện sự phù hợp theo tình huống. Trẻ học tốt nhất bằng cách làm mẫu qua những hành vi chuẩn mực.
+ Ngôn ngữ trị liệu: tăng khả năng giao tiếp qua cử chỉ, lời nói, ngôn ngữ và tương tác
+ Tập huấn cho phụ huynh: Bố mẹ sẽ được học những kỹ thuật giống như trẻ đã được dạy. Ba mẹ có thể rèn các kỹ năng xã hội cho con tại nhà. Học cách sống chung với trẻ mắc hội chứng tự kỷ thông thái. Ba mẹ thông qua các hoạt động hàng ngày để can thiệp thêm cho con tại nhà
Cô Nguyễn Thị Thu giám đốc trung tâm Nhân Hòa cũng đã có video về trẻ tự kỷ thông minh, chia sẻ những đặc điểm, phân biệt và cách hỗ trợ trẻ ASD Aspergers tốt nhất. Ba mẹ hãy xem video sau để có thêm những thông tin hữu ích.
Câu hỏi thường gặp về trẻ tự kỷ thông minh
Trẻ tự kỷ thông minh có chữa được không?
Hiện nay chưa có thuốc điều trị tự kỷ hoặc một phương pháp đặc hiệu nào có thể “chữa” được chứng tự kỷ ở trẻ em, kể cả trẻ tự kỷ chông minh. Các nghiên cứu cho thấy, trẻ tự kỷ có thể tiến bộ về năng lực nhận thức, ngôn ngữ và hành vi thông qua các phương pháp can thiệp có đủ bằng chứng khoa học.
Can thiệp sớm mang lại kết quả tích cực do não bộ trẻ nhỏ có tính dẻo dai cao, dễ linh hoạt và dễ học được những kỹ năng mới. Việc can thiệp sớm giúp trẻ cải thiện được khả năng giao tiếp, phát triển kỹ năng xã hội và tăng cường khả năng học tập trong tương lai.
Hiện nay trung tâm Nhân Hòa áp dụng phương pháp can thiệp đa chiều cho trẻ tự kỷ, một số phương pháp đó bao gồm:
- Liệu pháp ngôn ngữ
- Trị liệu cảm giác
- Phát triển kỹ năng xã hội
- Phân tích hành vi ứng dụng ABA
- Giao tiếp tăng cường và thay thế
- Tích hợp sở thích đặc biệt vào học tập
Người tự kỷ có thông minh không?
Người tự kỷ có thông minh và một số trường hợp đặc biệt rất thông minh. Trong nghiên cứu năm 2015 của Rommelse và các cộng sự, có 23% trẻ tự kỷ được khả sát có IQ dưới trung bình (IQ < 85), 45% có IQ trung bình và 32% có IQ trên trung bình (IQ>115) [1].
Tại sao người tự kỷ lại thông minh?
Không phải tất cả trẻ tự kỷ đều có trí tuệ vượt trội, nhưng nhiều trẻ có những thế mạnh đặc biệt hoặc khả năng xuất sắc trong một số lĩnh vực nhất định. Điều này do trẻ có khả năng tập trung vào chi tiết cao hơn, cho phép trẻ thể hiện xuất sắc trong các lĩnh vực đòi hỏi sự chính xác và tập trung cao độ. Bộ não của trẻ có xu hướng xử lý các thông tin khác nhau, dẫn đến khả năng nhớ lại và giải quyết vấn đề theo cách đặc biệt.
Hơn nữa, nhiều trẻ tự kỷ có sở thích tự nhiên, mãnh liệt nên việc trẻ tập trung vào những sở thích này có thể dẫn đến sự phát triển vượt bậc trong các lĩnh vực cụ thể, khiến trẻ thể hiện tốt hơn trong lĩnh vực mà trẻ yêu thích. Mặc dù không phải tất cả trẻ tự kỷ đều biểu hiện những đặc điểm này, nhưng điều quan trọng là phụ huynh và các nhà can thiệp cần nhận ra và khuyến khích những điểm mạnh và khả năng độc đáo của từng trẻ. Việc nhận ra và nuôi dưỡng những đặc điểm này có thể giúp trẻ phát huy hết tiềm năng của mình.
Lời kết
Qua bài viết trên của Trung tâm Nhân Hòa, hy vọng các bạn đã có thể hiểu hơn về hội chứng tự kỷ thông minh ở trẻ. Trẻ có những khả năng đặc biệt về trí nhớ hoặc năng khiếu trên một số lĩnh vực nhưng vẫn cần can thiệp để hỗ trợ trẻ phát triển các kỹ năng ngôn ngữ và tương tác xã hội. Trung tâm Nhân Hòa là một cơ sở uy tín về can thiệp trẻ tự kỷ tại Tp HCM. Ba mẹ hãy đưa bé đến để đánh giá, can thiệp sớm và hiệu quả cho trẻ.
