Nhu cầu tập viết không chỉ ở trẻ tự kỷ mà cả trẻ bình thường. Đây là những kỹ năng học đường cần thiết để trẻ học hòa nhập tốt. Tuy nhiên, trẻ tự kỷ gặp nhiều khó khăn về ngôn ngữ, nhận thức và cả vận động tinh (ở một số trẻ) nên dạy trẻ tự kỷ tập viết cũng gặp nhiều khó khăn. Bài viết này, Trung tâm Nhân Hòa chia sẻ các phương pháp tập viết phù hợp với khả năng của các bé.
Tại sao việc dạy trẻ tự kỷ viết lại quan trọng?
Tập viết cho trẻ tự kỷ hay trẻ bình thường đều quan trọng khi trẻ vào lớp 1. Trẻ tự kỷ gặp nhiều khó khăn hơn khi khả năng tập trung chú ý, làm theo hướng dẫn hoặc kỹ năng vận động tinh gặp nhiều hạn chế. Trẻ có thể cần nhiều cố gắng hơn để hòa nhập và theo kịp các bạn trên lớp.
Thông qua việc viết, trẻ học được cách diễn đạt ý muốn, ý nghĩ và cảm xúc của bản thân. Đây là bước đệm quan trọng giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp xã hội. Bên cạnh đó, viết là một trong những kỹ năng học tập quan trọng, giúp trẻ lĩnh hội được kiến thức, theo học được các chương trình phổ thông. Do đó, tạo cơ hội cho trẻ hòa nhập tốt hơn sau này.
Trung tâm Nhân Hòa đã chứng kiến nhiều trường hợp trẻ có sự tiến bộ trông thấy trong giao tiếp sau khi được học viết với phương pháp phù hợp. Ví dụ như bé N. B (7 tuổi), có thể viết câu đơn giản để thể hiện mong muốn của bản thân sau khi được học viết có phương pháp.
Khó khăn ở trẻ tự kỷ khi học viết
- Khó khăn trong việc cầm bút: trẻ có thể cầm bút quá chặt hoặc quá lỏng lẻo khiến cho việc viết trở nên khó khăn, đồng thời dễ gây mệt mỏi và trẻ không duy trì chú ý cho hoạt động viết trong thời gian dài.
- Tư thế ngồi không đúng: trẻ có thể cúi quá thấp để nhìn, ngồi vẹo sang một bên để viết. Trẻ cũng có thể đặt cổ tay với giấy trong tư thế lạ hoặc di chuyển cả cánh tay khi viết
- Dễ mất tập trung khi viết: việc viết đòi hỏi khả năng duy trì chú ý, thao tác phối hợp mắt tay, vận động tinh,… Do đó, với một số trẻ, viết là một việc rất khó khăn, trẻ có thể bỏ cuộc, từ chối tham gia hoặc chống đối.
- Viết chữ không đều và khó đọc: trẻ có thể gặp khó khăn trong việc xác định kích thước và khoảng cách giữa các chữ. Chữ có thể to nhỏ không đồng đều, khoảng cách giữa các chữ hay các từ quá gần nhau, dính vào nhau hoặc cách nhau quá xa.
- Trẻ cũng có thể lẫn lộn giữa các chữ viết thường với chữ in hoa, hoặc mỗi chữ một kiểu khác nhau một cách ngẫu nhiên.
Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng viết của trẻ tự kỷ
Trẻ tự kỷ thường gặp một số khó khăn về tập trung chú ý, vận động khiến trẻ học viết khó hơn các bạn:
- Khả năng vận động tinh: khả năng cử động của các ngón tay để cầm bút, khả năng phối hợp mắt tay để viết được theo mẫu,…
- Mức độ tập trung: khả năng chú ý của trẻ để xử lý hình ảnh của các ký tự khi tập viết, sự kiên nhẫn trước nhiệm vụ đòi hỏi sự tập trung,…
- Suy giảm nhận thức không gian: khả năng xác định vị trí bắt đầu viết, vị trí di chuyển, vị trí kết thúc khi viết, khả năng ước lượng khoảng cách giữa các chữ, khả năng quan sát các dòng kẻ,…
- Môi trường học tập: môi trường học tập có nhiều yếu tố hình ảnh, âm thanh gây nhiễu khiến trẻ mất tập trung. Môi trường ánh sáng hoặc không khí thiếu phù hợp. Môi trường học tập căng thẳng, thiếu sự cổ vũ và khích lệ,… Tất cả những điều đó đều có thể ảnh hưởng đến khả năng học viết của trẻ.
- Phương pháp giảng dạy: phương pháp có thể chưa phù hợp với năng lực cũng như thế mạnh, hạn chế của trẻ, gây ảnh hưởng đến mức độ tiếp thu và lĩnh hội của trẻ.
Cách dạy trẻ tự kỷ tập viết
Dạy trẻ tự kỷ tập viết đòi hỏi sự kiên nhẫn, hiểu biết về nhu cầu cá nhân và áp dụng các chiến lược phù hợp để hỗ trợ sự phát triển kỹ năng viết tay của trẻ. Dưới đây là cách dạy hiệu quả được đề xuất để giúp trẻ tự kỷ cải thiện kỹ năng viết:
1. Bắt đầu sớm
Việc giới thiệu các hoạt động tiền viết sớm rất quan trọng. Cha mẹ có thể cho trẻ làm quen từ khi còn nhỏ. Ví dụ, đến 2 – 3 tuổi, trẻ có thể phát triển khả năng cầm nắm tinh tế hơn và tạo ra các nét ngang và dọc rõ ràng hơn. Hãy cho trẻ tô màu, cầm bút và làm quen với giấy sớm hơn.
2. Hiểu giới hạn của trẻ
Khả năng tập trung của trẻ tự kỷ có thể khác nhau. Thông thường, trẻ có thể tập trung từ 3 đến 5 phút cho mỗi năm tuổi. Tuy nhiên, với các hoạt động yêu thích, thời gian này có thể dài hơn. Điều quan trọng là nhận biết và điều chỉnh thời gian hoạt động dựa trên khả năng tập trung của trẻ.
3. Tạo thử thách phù hợp
Đảm bảo rằng các nhiệm vụ không quá khó đối với trẻ. Bắt đầu với những nhiệm vụ tập viết mà trẻ có thể hoàn thành một phần, sau đó tăng dần độ khó. Ví dụ, có thể bắt đầu bằng các chứ đơn giản như: o – ô – ơ rồi đến các chữ khó hơn. Hoặc nếu dạy trẻ viết chữ “F”, hãy chắc chắn rằng trẻ đã thành thạo việc vẽ các nét ngang và dọc trước đó.
Các cách dạy trẻ tự kỷ làm quen với chữ và viết đơn giản:
- Làm quen với các ký tự và chữ cái
- Bắt đầu từ những nét cơ bản
- Sử dụng vở tập viết có dòng kẻ to
- Cho trẻ tô chữ trước khi viết
4. Hướng dẫn bằng ngôn ngữ đơn giản và cụ thể
Trẻ tự kỷ thường phản ứng tốt với hướng dẫn ngắn gọn và rõ ràng. Sử dụng các câu lệnh đơn giản và tránh các khái niệm trừu tượng. Ví dụ, khi hướng dẫn vẽ một đường thẳng đứng, có thể nói “Đường xuống, dừng lại!”
5. Tạo môi trường học tập thuận lợi
Giảm thiểu các yếu tố gây xao lãng như tiếng ồn hoặc ánh sáng mạnh. Cung cấp các lựa chọn chỗ ngồi linh hoạt như ngồi trên sàn, đứng hoặc sử dụng ghế phù hợp để giúp trẻ cảm thấy thoải mái và tập trung hơn. Tham khảo lớp tiền tiểu học cho trẻ tự kỷ ở Trung tâm Nhân Hòa
6. Kết hợp các hoạt động vận động tinh
Các hoạt động như cắt giấy hoặc chơi đất sét, lắp ghép lego giúp kích thích cơ và khớp ngón tay, từ đó cải thiện khả năng kiểm soát vận động tinh của trẻ.
7. Sử dụng bút chì có trọng lượng
Bút chì có trọng lượng giúp tăng cường nhận thức về vị trí và chuyển động của tay, cải thiện khả năng cầm nắm và kiểm soát khi viết. Điều này đặc biệt hữu ích cho trẻ gặp khó khăn về kỹ năng vận động tinh.
8. Sử dụng hình ảnh và đồ họa hỗ trợ
Việc kết hợp các hình ảnh trực quan rất hữu ích trong quá trình dạy trẻ tự kỷ tập viết. Ví dụ như: sử dụng hình ảnh hướng dẫn viết cụ thể, màu sắc hấp dẫn giống như hình bên dưới, giúp trẻ hình dung được cách viết như thế nào.
Lợi ích của các công cụ trực quan khi dạy trẻ
- Giúp trẻ dễ nhớ và ghi nhớ lâu
- Tạo hứng thú học tập
- Phát triển khả năng quan sát
Thực hành viết qua các trò chơi tương tác
Ví dụ về trò chơi giúp trẻ rèn luyện kỹ năng viết
- Viết chữ trên cát
- Tô màu theo chữ
- Ghép hình với chữ tương ứng
Việc dạy trẻ tự kỷ viết đòi hỏi sự kiên nhẫn và cách thức phù hợp. Hi vọng bài viết trên cung cấp phụ huynh những kiến thức hữu ích dạy trẻ tại nhà. Trung tâm Nhân Hòa luôn sẵn sàng đồng hành cùng phụ huynh trong hành trình hỗ trợ trẻ tự kỷ phát triển.
