Quý phụ huynh đang tìm cách dạy toán hiệu quả cho trẻ tự kỷ. Bài viết này Trung tâm Nhân Hòa giúp phụ huynh hiểu những khó khăn và đồng hành cùng con trong việc phát triển tư duy logic, nhận biết số học và các kỹ năng nhận thức tương tác khác.
Tại sao việc dạy toán cho trẻ tự kỷ lại quan trọng?
Việc dạy toán cho trẻ tự kỷ không chỉ đơn thuần là việc học các con số. Đây là một hành trình quan trọng giúp trẻ phát triển toàn diện về nhận thức và kỹ năng sống.
Tác động của toán học đến sự phát triển tư duy
Toán học là một môn khoa học nghiên cứu về logic của các con số, cấu trúc, không gian và phép biến đổi. Toán học giúp trẻ phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Trung tâm Nhân Hòa nhận thấy khi trẻ được tiếp cận với toán học một cách phù hợp, các em sẽ:
- Phát triển tư duy logic: Việc suy luận, tìm ra mối quan hệ giữa các số, hình, lời bài toán khi giải quyết các bài toán chính là quá trình giúp tư duy logic của trẻ được rèn luyện và phát triển tốt hơn.
- Nâng cao khả năng phân tích: Mỗi bài toán là một vấn đề cần giải quyết. Để tìm ra lời giải, trẻ phải hiểu thông tin, phân tích thông tin và xử lý thông tin. Do đó, giúp phát triển khả năng phân tích của trẻ.
- Rèn luyện tư duy trừu tượng: Toán học đòi hỏi trẻ phải làm việc với những khái niệm trừu tượng khác nhau, ví dụ như: cộng, trừ, nhân, chia, gấp đôi, gấp ba, một nửa,… Việc làm quen, hiểu và rèn luyện với những khái niệm trừu tượng giúp tư duy trừu tượng của trẻ tốt hơn.
- Tăng cường khả năng giải quyết vấn đề: Khi thực hiện giải các bài toán, trẻ sẽ học cách xác định vấn đề, tìm kiếm thông tin, xây dựng ý tưởng, thực hiện và kiểm tra lại. Những yếu tố này góp phần phát triển khả năng tư duy giải quyết vấn đề của trẻ.
Toán học giúp trẻ tự kỷ cải thiện kỹ năng giao tiếp
Học toán tạo cơ hội cho trẻ tương tác với người khác thông qua:
- Các hoạt động đếm số có tính tương tác
- Bài tập thực hành có yếu tố giao tiếp
- Các trò chơi luật lệ có yếu tố toán học
- Các cuộc thỏa thuận, tranh luận có yếu tố toán học
Ví dụ: Bạn B.A (7 tuổi) ban đầu chỉ biết đếm số đơn giản, đã có thể thực hiện phép cộng trong phạm vi 5 thông qua hoạt động chơi có định hướng với giáo viên can thiệp. Nhờ đó, bạn có thể tham gia các hoạt động chơi liên quan đến số một cách tự tin hơn.
Nhận biết trẻ tự kỷ khó học toán
Các khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức toán
Trung tâm Nhân Hòa thường xuyên gặp các trường hợp trẻ tự kỷ thể hiện khó khăn với toán sau:
- Nhớ và nhận biết số
- Đếm số và tổng số lượng
- Thực hiện các phép tính đơn giản
- Gặp trở ngại khi sắp xếp đồ vật theo thứ tự
- Trẻ khó hình dung các hình khối, không gian, gặp khó khăn khi chơi các trò chơi ghép hình, lắp ráp mô hình,…
- Khó khăn trong việc đọc viết các con số, ký hiệu
- Dễ mất tập trung, hay bị xao nhãng sang những việc khác khi học toán
Những yếu tố ảnh hưởng
Một số yếu tố chính ảnh hưởng đến việc học toán của trẻ:
- Khả năng tập trung và duy trì sự chú ý
- Khả năng xử lý thông tin thị giác, không gian.
- Rào cản ngôn ngữ: trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn với những từ ngữ mang tính trừu tượng, nghĩa bóng, ẩn dụ hay nhân hóa. Do đó, trẻ có thể gặp khó khăn với việc hiểu những khái niệm toán học, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng học toán của trẻ.
Các cách dạy trẻ tự kỷ học toán
1. Sử dụng hình ảnh và đồ chơi hỗ trợ
Việc sử dụng các công cụ trực quan như hình ảnh, đồ chơi, mô hình, vật dụng, đồ dùng trực quan,… sẽ thu hút sự chú ý của trẻ. Ở lớp tiền tiểu học cho bé tự kỷ, Trung tâm Nhân Hòa thường sử dụng các khối hình học nhiều màu sắc, thẻ số và đồ vật thực tế để dạy trẻ về các khái niệm số học cơ bản.
Lợi ích của công cụ trực quan trong việc dạy toán:
- Giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ thông qua việc nhìn và chạm
- Giúp trẻ dễ hiểu hơn các khái niệm toán học trừu tượng
- Tạo hứng thú học tập cho trẻ
- Phát triển kỹ năng vận động tinh
Ngoài ra, môi trường học tập cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của từng trẻ. Ví dụ: Với trẻ nhạy cảm với âm thanh, chúng ta sẽ chọn không gian yên tĩnh và sử dụng nhiều hình ảnh trực quan hơn.
2. Làm quen với các khái niệm cơ bản qua trò chơi
Nhận biết số thứ tự, đếm, tổng số lượng
- Trẻ sẽ được hướng dẫn và làm mẫu việc đếm các đồ vật, con vật, đồ chơi,… xung quanh. Việc này có thể áp dụng ở bất cứ đâu: khi đi siêu thị, khi đi học, khi ở nhà, khi xem sách, khi vui chơi, tương tác qua lại,… Việc lặp lại thường xuyên giúp tăng cơ hội củng cố và luyện tập, giúp trẻ ghi nhớ các từ chỉ số và hiểu việc đếm số tốt hơn.
- Sau khi việc đếm số diễn thuần thục hơn, trẻ có thể được hướng dẫn tổng số lượng và hiểu quy tắc tổng “có bao nhiêu” một cách tốt hơn thông qua việc được làm mẫu và luyện tập thường xuyên.
Nhận biết hình dạng
- Trẻ có thể chơi các trò chơi với các khối, các mảnh ghép như ghép hình, vẽ tranh, tô màu, xem sách, xây nhà, đất nặn,… và được làm mẫu gọi tên như: hình tròn, hình vuông, hình tam giác,…
- Trẻ cũng có thể luyện tập việc nhận biết hình dạng thông qua việc mô tả các hình ảnh và đồ vật xung quanh như: khuôn mặt hình tròn, cái cửa hình chữ nhật, cửa sổ hình vuông, mái nhà hình tam giác,…
Xếp tương ứng tương quan 1:1
- Đây là hoạt động giúp trẻ so sánh được nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau, không bằng nhau mà không cần đến phép so sánh số học. Trẻ có thể vừa học đếm số, vừa học tổng số lượng, vừa hiểu được các khái niệm so sánh một cách trực quan.
- Để thực hiện, người hướng dẫn có thể đếm song song cùng với trẻ. Mỗi người sẽ có một nhóm đồ vật của riêng mình, người hướng dẫn lấy một món đồ ra và đếm từng món cùng nhau: 1,2,3,… Hai người xếp lần lượt món đồ của mình đối diện nhau và thẳng hàng nhau cho đến khi hết. Sau đó, người hướng dẫn làm mẫu tổng số lượng, ví dụ: Cô có 4 ngôi sao. Trẻ cũng tổng số lượng đồ của mình theo mẫu. Bằng quan sát trực quan, trẻ có thể hiểu được nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau một cách dễ dàng hơn, ví dụ: Cô có 4 ngôi sao, con có 6 ngôi sao. Con có nhiều ngôi sao hơn.
Khái niệm đo lường
- Trẻ có thể học đo độ dài bằng đơn vị dễ nhớ như: gang tay, bước chân, sải tay,… và sau đó là làm quen dần với thước và các đơn vị khác như: cm, m,..
- Trẻ cũng có thể học đo dung tích bằng đơn vị ước lượng như: ly, bình, chén,.. và sau đó làm quen với đơn vị như lít, ml,…
So sánh, sắp xếp và phân loại theo quy tắc:
- Trẻ học cách so sánh các nhóm vật thể theo các tiêu chí khác nhau như: màu sắc, kích thước, hình dạng,…
- Các hoạt động có thể kể đến như: xếp chồng lên nhau hoặc xếp cạnh nhau để so sánh cao thấp ngắn dài, sắp xếp 3 vật/ đối tượng theo thứ tự để trẻ học các khái niệm lớn nhất, nhỏ nhất, cao nhất, thấp nhất, dài nhất, ngắn nhất,…
- Việc so sánh, sắp xếp và phân loại giúp trẻ phát triển tư duy phân tích – tiền đề cho khả năng lĩnh hội toán học.
Định hướng không gian và thời gian
- Định hướng không gian: nhận biết và xác định trên – dưới, trái – phải, trước – sau,… xác định vị trí của vật này so với vật khác.
- Thời gian: dạy trẻ nhận biết các buổi trong ngày – sáng, trưa, chiều, tối; nhận biết các thứ trong tuần; phân biệt được hôm qua, hôm nay, ngày mai,…
3. Sử dụng các bài tập thực hành thú vị
Ví dụ về các trò chơi toán học cho trẻ tự kỷ
- “Đi chợ đồ chơi”: Dạy trẻ về cộng trừ đơn giản
- “Xếp khối theo số”: Rèn luyện khả năng nhận biết số
- “Gắp cá vào chén”: Học đếm và phân loại
Dạy trẻ tự kỷ học toán gặp nhiều khó khăn hơn trẻ bình thường, cần sự kiên nhẫn và cách thức phù hợp với khả năng nhận thức tư duy của trẻ. Trung tâm Nhân Hòa hi vọng các nội dung trên sẽ phần nào giúp cha mẹ hỗ trợ trẻ hiệu quả hơn.
