Nhận biết sớm dấu hiệu tự kỷ ở trẻ sơ sinh là chìa khóa vàng để can thiệp giúp trẻ có cơ hội phát triển tốt nhất. Bài viết này, Trung tâm Nhân Hòa sẽ cung cấp cho cha mẹ kiến thức về các dấu hiệu quan trọng về trẻ tự kỷ ở những năm tháng đầu đời.
Trung tâm Nhân Hòa can thiệp cho trẻ tự kỷ thấu hiểu nỗi lo lắng của cha mẹ khi con có những biểu hiện khác thường. Chúng tôi hiểu rằng, việc phát hiện sớm các dấu hiệu tự kỷ ở trẻ sơ sinh là vô cùng quan trọng, bởi vì phát hiện và can thiệp sớm sẽ mang lại hiệu quả tốt nhất cho sự phát triển của trẻ.
Các dấu hiệu trẻ sơ sinh tự kỷ cần chú ý
Mặc dù trẻ tự kỷ được chẩn đoán chính xác từ khoảng 18 tháng, việc phát hiện dấu hiệu trẻ tự kỷ sơ sinh có ý nghĩa quan trọng giúp cha mẹ nhận biết và hỗ trợ trẻ phát triển tốt nhất. Dưới đây là các dấu hiệu trẻ sơ sinh có thể mắc tự kỷ.
1. Trẻ sơ sinh không giao tiếp mắt
Một trong những dấu hiệu điển hình của tự kỷ ở trẻ sơ sinh là không giao tiếp bằng mắt. Trẻ có thể không nhìn vào mắt cha mẹ khi được bế, cho ăn hoặc trò chuyện. Trẻ cũng có thể không có phản ứng ánh mắt, ví dụ như không giữ ánh nhìn hoặc không nhìn theo khi có người chỉ tay hoặc gọi.
Hãy tưởng tượng, khi bạn cố gắng thu hút sự chú ý của bé bằng một món đồ chơi yêu thích, nhưng bé dường như không nhìn bạn, đó có thể là một dấu hiệu cần lưu ý.
2. Ít hoặc không cười xã giao
Nụ cười của trẻ thơ là niềm hạnh phúc vô bờ của cha mẹ. Tuy nhiên, trẻ tự kỷ có thể ít hoặc không cười khi được người lớn cười hoặc chơi đùa. Biểu cảm khuôn mặt vui vẻ cũng có thể thiếu đi, kể cả khi được cha mẹ kích thích.
Ví dụ, khi bạn làm trò cười cho bé, nhưng bé không có phản ứng gì. Một số trẻ có nét mặt phẳng, rất ít có những biểu cảm như nhăn mặt, nhíu mày, hoặc các biểu cảm vui vẻ. Cha mẹ nên chú ý quan sát thêm.
3. Không phản ứng với âm thanh hoặc giọng nói
Trẻ sơ sinh bình thường sẽ quay đầu hoặc phản ứng khi nghe người khác gọi tên mình hoặc phản ứng quay đầu lại nhìn khi có tiếng động lớn. Trẻ tự kỷ có thể không phản ứng với những kích thích này.
Điều này đôi khi bị nhầm lẫn với tình trạng khiếm thính, nhưng thực tế trẻ vẫn nghe được. Ví dụ, khi bạn gọi tên bé, bé không quay đầu lại hoặc không có bất kỳ phản ứng nào, cha mẹ cần lưu ý.
4. Ít hoặc không có sự gắn kết với cha mẹ
Sự bám víu với cha mẹ là bản năng tự nhiên của trẻ sơ sinh. Trẻ tự kỷ có thể không bày tỏ sự mong muốn được bế hoặc sự thoải mái khi cha mẹ ở gần. Trẻ cũng có thể không tìm kiếm sự bảo vệ, sự an ủi khi gặp người lạ hoặc khi cảm thấy khó chịu. Các trẻ tự kỷ ít tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp khó, thường sẽ chỉ kéo tay ba mẹ để lên món đồ khi cần trợ giúp.
5. Không có hứng thú với khuôn mặt người khác
Trẻ sơ sinh thường rất thích thú quan sát khuôn mặt của người khác, đặc biệt là cha mẹ. Trẻ tự kỷ có thể không nhìn hoặc ít quan tâm đến khuôn mặt của cha mẹ hoặc người chăm sóc. Trẻ thường tập trung vào đồ vật hơn là con người.
6. Chậm phát triển ngôn ngữ hoặc không tạo ra âm thanh giao tiếp
Chậm phát triển ngôn ngữ là một dấu hiệu đáng lo ngại ở trẻ sơ sinh. Trẻ tự kỷ có thể không tạo ra các âm thanh như bập bẹ khi đến độ tuổi khoảng 6 tháng.
Trẻ cũng có thể không phản hồi với giọng nói hoặc không cố gắng giao tiếp thông qua tiếng kêu, khóc hoặc âm thanh. Việc trẻ chậm phát triển ngôn ngữ có thể quan sát được khi cha mẹ không thấy trẻ bắt chước các âm thanh hoặc từ đơn khi ba mẹ làm mẫu.
7. Ít hoặc không bắt chước hành động
Trẻ sơ sinh thường bắt chước các hành động đơn giản như vỗ tay, chỉ tay hoặc cười. Trẻ tự kỷ có thể ít hoặc không bắt chước những hành động này. Điều này cho thấy trẻ thiếu kỹ năng bắt chước, thiếu sự tò mò và học hỏi từ môi trường xung quanh.
Nguyên nhân trẻ tự kỷ bẩm sinh
Hiện nay chưa có kết luận chính thức về nguyên nhân của rối loạn phổ tự kỷ. Một số nghiên cứu cho thấy trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ là do di truyền và do các tác động từ môi trường.
Các yếu tố di truyền đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành tự kỷ ở trẻ. Nếu trong gia đình có người thân mắc tự kỷ, nguy cơ trẻ bị tự kỷ sẽ cao hơn. Một số gen cụ thể cũng có thể liên quan đến tự kỷ. Tuy nhiên, đây là một lĩnh vực vẫn đang được nghiên cứu.
Bên cạnh di truyền, các yếu tố môi trường cũng có thể là nguyên nhân trẻ tự kỷ bẩm sinh. Ngoài ra, một số yếu tố như nhiễm trùng trong thời kỳ mang thai, sinh non, nhẹ cân, tuổi ba mẹ cao cũng có thể làm tăng nguy cơ tự kỷ ở trẻ sơ sinh.
Câu hỏi thường gặp về trẻ sơ sinh tự kỷ
Trẻ sơ sinh mắc chứng tự kỷ có hành vi như thế nào?
Trẻ sơ sinh mắc chứng tự kỷ thường không có những phản ứng xã hội đặc trưng như nhìn chăm chú vào mặt người khác, phản ứng với giọng nói, hoặc mỉm cười để đáp lại. Trẻ có thể không giữ giao tiếp bằng mắt với cha mẹ, không quay đầu theo tiếng động và không bày tỏ sự hứng thú khi được gọi tên hoặc trò chuyện.
Một số trẻ ít bắt chước cử chỉ hay âm thanh từ người lớn, phản ứng bất thường với âm thanh hoặc ánh sáng, hoặc có cử động tay chân cứng nhắc hoặc mềm nhũn quá mức. Những biểu hiện này có thể bắt đầu nhận thấy từ giai đoạn 2–6 tháng tuổi.
Trẻ tự kỷ có cười khi được 2 tháng tuổi không?
Em bé tự kỷ có thể cười, nhưng không thường xuyên và không phải lúc nào cũng là nụ cười xã giao – loại nụ cười để đáp lại ánh mắt, nét mặt hay giọng nói của người khác. Trẻ phát triển điển hình thường cười với người thân từ 6 đến 8 tuần tuổi, trong khi trẻ tự kỷ có thể chậm biểu lộ cảm xúc qua nụ cười, hoặc không cười đáp lại tương tác xã hội. Điều này không có nghĩa là mọi trẻ chậm cười đều mắc tự kỷ, nhưng nếu trẻ không có nụ cười xã giao rõ ràng khi 4 tháng tuổi, đó là một dấu hiệu nên được theo dõi sát.
Làm sao để biết trẻ sơ sinh có nhu cầu đặc biệt?
Các dấu hiệu cảnh báo sớm ở trẻ sơ sinh (dưới 6 tháng tuổi) gồm:
Không biết cười hay ôm ấp, không phản ứng với sự âu yếm của cha mẹ.
Không quay đầu theo âm thanh hoặc không giật mình khi có tiếng động lớn.
Không theo dõi đồ vật bằng mắt hoặc không nhìn theo người di chuyển.
Khó khăn trong việc giữ đầu thẳng khi bế ngồi, dù đã hơn 3 tháng tuổi.
Cơ thể cứng đờ hoặc mềm nhũn quá mức, có thể thấy tay chân hoạt động không linh hoạt.
Không tạo tiếng ê a, không bắt chước âm thanh hay nét mặt.
Hỗ trợ trẻ sơ sinh khi thấy dấu hiệu tự kỷ
Khi cha mẹ nhận thấy một số dấu hiệu tự kỷ ở trẻ sơ sinh như: ít giao tiếp bằng mắt, không phản ứng khi được gọi tên, ít cười, không bập bẹ, ít chú ý đến khuôn mặt người khác, ít có những biểu hiện vui mừng khi chơi đùa cùng cha mẹ… thì cần theo dõi và cho trẻ đi thăm khám các chuyên gia kịp thời. Tuy nhiên, cha mẹ cần lưu ý rằng đây chỉ là những dấu hiệu tự kỷ sớm ban đầu, không phải trẻ nào có những biểu hiện này cũng bị tự kỷ.
Cha mẹ hãy theo dõi khả năng giao tiếp, ngôn ngữ, tương tác và các hành vi khác thường của trẻ kỹ lưỡng hơn. Hãy ghi chép lại các mốc phát triển ngôn ngữ của trẻ theo thời gian để trao đổi rõ ràng với bác sĩ hoặc các nhà chuyên môn khác, việc này giúp các nhà chuyên môn có cái nhìn tổng quan hơn về mức độ phát triển của trẻ.
Cha mẹ hãy dành nhiều thời gian để chơi đùa cùng con thông qua các hoạt động đọc sách, chơi trò chơi, tương tác với con hàng ngày để giúp trẻ phát triển các kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội.
Ở giai đoạn sơ sinh các dấu hiệu trẻ tự kỷ có thể phát hiện thông qua các biểu hiện về tương tác giao tiếp. Cha mẹ hãy chú ý theo dõi để phát hiện sớm và có những hỗ trợ can thiệp ngay từ sớm để trẻ tiến bộ tốt nhất.
Tài liệu tham khảo:
- Zwaigenbaum, L., Bryson, S., Rogers, T., Roberts, W., Brian, J., & Szatmari, P. (2005). Autism in infants: An update. Journal of Pediatrics & Child Health
- National Health Service (NHS). (2022, November 11). Signs of autism in children
- Autism SA. (n.d.). Signs of autism in babies
