Nhận biết dáng đi của trẻ tự kỷ giúp phụ huynh phát hiện sớm và can thiệp kịp thời cho con. Qua kinh nghiệm dạy trẻ tự kỷ, Trung tâm Nhân Hòa chia sẻ một số dáng đi bất thường ở trẻ tự kỷ và cách can thiệp hiệu quả.
Dáng đi của trẻ tự kỷ như thế nào?
Dáng đi của trẻ tự kỷ thường có những đặc điểm khác biệt với trẻ bình thường. Trẻ tự kỷ thường có dáng đi không vững, tập trung vào bàn chân trước thiếu sự phối hợp và mất cân bằng.
Ví dụ: Tại trung tâm Nhân Hòa, Bé NA (4 tuổi) bị tự kỷ khi di chuyển thường nghiêng người về một bên, chân bước không đều và hay vấp ngã, trẻ thường nhón gót, vừa đi vừa xoay vòng tròn. Hay trường hợp bé L. (2 tuổi) hay lăng xăng, chạy trong phòng lẫn ngoài sân và không dừng lại nếu không có sự can thiệp của ba mẹ.
Tại sao dáng đi của trẻ tự kỷ khác biệt?
Các nghiên cứu về giải phẫu thần kinh và hành vi đã chứng minh rằng một số vùng não có liên quan đến những bất thường về kiểm soát vận động ở những trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Theo nghiên cứu của Nayate A. và cộng sự (2005), những khiếm khuyết về cấu trúc và chức năng ở tiểu não và hạch nền chịu trách nhiệm cho những khiếm khuyết về kiểm soát tư thế. Tiểu não là vùng chính góp phần vào sự tích hợp cảm giác, khiếm khuyết chức năng ở vùng tiểu não có thể cản trở trực tiếp các chức năng vận động hoặc ảnh hưởng gián tiếp đến chức năng vận động thông qua các kết nối của tiểu não với thân não, đồi thị và vùng dưới đồi.
Ngoài ra, thể tích bất thường của chất xám não, giảm thể tích của vành đai trước cùng với sự dẫn truyền bất thường trong hệ thống dopamine, serotonin và GABA có khả năng ảnh hưởng đến hiệu suất vận động chức năng ở trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ.
Các dấu hiệu nhận biết dáng đi của trẻ tự kỷ
Không phải tất cả trẻ tự kỷ đều có giáng đi bất thường giống nhau, nhưng ở một số em có các biển hiện chung như:
Các biểu hiện cụ thể
Trẻ tự kỷ thường đi bằng mũi chân, đặt phần lớn áp lực lên bàn chân trước hoặc phía trước bàn chân, gót chân được nâng lên và không tiếp xúc với sàn (nhón gót).
Sự chênh lệch chiều dài chân, khiến trẻ sử dụng thiên về một chân, đặc biệt là khi đứng, khiến trọng lượng của cơ thể được phân bổ không đều. Trẻ có xu hướng đứng chủ yếu trên chân ngắn và đi khập khiễng.
Cấu trúc bàn chân bất thường. Thường thấy nhất là bàn chân bẹt ở trẻ. Các dấu hiệu bao gồm: chân đi hình chữ V, các khớp gối xoay lệch vào trong và có xu hướng chụm vào nhau, cổ chân bị xoay vào trong hay ra ngoài, khi đứng thẳng, bàn chân không có hõm.
Gù lưng, ngực xẹp, vai xệ. Một số trẻ vẹo cột sống
Các hành vi lặp đi lặp lại có thể quan sát thấy khi trẻ di chuyển
- Trẻ đi kiễng chân, nhón gót
- Xoay người liên tục
- Nhảy tại chỗ không mục đích
Ví dụ: trẻ P. (5 tuổi) đi kiễng gót chân, hay vẫy tay và lăng xăng qua lại trong phòng. Trẻ chưa duy trì ngồi trên ghế để chơi với cô.
So sánh với trẻ phát triển bình thường
Trẻ phát triển bình thường thường có dáng đi tự nhiên, còn dáng đi của trẻ tự kỷ có xu hướng:
- Di chuyển cứng nhắc, thiếu linh hoạt
- Trẻ hay vấp té vì không để ý đến những vật cản dưới chân
- Trẻ giữ thăng bằng kém, hay ngã
- Trẻ khó nhận ra địa hình thay đổi để điều chỉnh tư thế/dáng đi cho phù hợp
Các phương pháp cải thiện dáng đi cho trẻ tự kỷ
Để cải thiện dáng đi của trẻ tự kỷ, trẻ cần tập luyện thông qua các bài tập vận động và trị liệu như:
Trị liệu cảm giác: sử dụng các bài tập hỗ trợ cảm giác giúp trẻ gia tăng khả năng xử lý giác quan. Đây là phương pháp trị liệu cần có các kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu, phụ huynh có thể tham gia vào quá trình hỗ trợ cho trẻ bằng các bài tập ở nhà.
Tâm vận động: đây là phương pháp hướng trẻ đến các hoạt động có ý nghĩa cho chính bản thân trẻ và những người xung quanh. Khi thực hiện phương pháp này, trẻ có thể cải thiện dáng đi và gia tăng sự hợp tác trong các hoạt động.
Trị liệu hoạt động: phương pháp này giúp các trẻ rối loạn phổ tự kỷ thực hiện những chức năng hằng ngày. Tuy nhiên đây là phương pháp còn khá mới ở Việt Nam, chưa có nhiều nhân lực được đào tạo bài bản.
Tăng cường vận động thô: Các bài tập tăng cường vận động thô cho trẻ tự kỷ nhằm tăng cường sức mạnh đôi chân rất hiệu quả giúp cải thiện dáng đi chưa vững ở trẻ.
- Một số lưu ý khi tập các bài tập cải thiện dáng đi:
- Luôn dạy trẻ các kỹ năng vận động có mục đích
- Tạo môi trường an toàn cho trẻ trong quá trình vận động
- Kết hợp các trò chơi trong khi can thiệp cho trẻ
- Chọn các bài tập phù hợp với thể trạng của trẻ
Các bài tập vận động
Một số bài tập hiệu quả:
- Đi theo đường thẳng
- Bước qua vật cản
- Tập đứng một chân
Tập các tư thế để cải thiện cơ lõi: tư thế cây cầu, ngồi dựa tường, tập chéo bên…
Ngoài ra, các bài luyện tập vận động thô cho trẻ tự kỷ nhằm tăng cường sức mạnh đôi chân và đi theo đường thẳng, rất hữu ích cho việc cải thiện dáng đi của trẻ. Cha mẹ có thể tham khảo các video luyện tập vận động thô dưới đây:
Ví dụ: với trường hợp bé P. (5 tuổi) đã nêu trên, sau khi can thiệp 5 tháng tại trung tâm Nhân Hòa, trẻ đã có sự cải thiện về tư thế: trẻ bớt lăng xăng, có thể duy trì tư thế ngồi trên ghế để chú ý vào hoạt động lâu (khoảng 10 phút). Mặc dù hành vi đi nhón gót của trẻ vẫn còn, tuy nhiên trẻ có thể hạn chế đi nhón gót khi giáo viên cho trẻ đi bộ leo dốc trên máy.
Phụ huynh cần kiên trì và thực hiện đều đặn các bài tập tại nhà. Việc cải thiện cần có thời gian và sự nhất quán trong phương pháp. Đồng thời kết hợp với các chuyên gia để có hướng can thiệp tốt nhất cho con.
Một số phương pháp khác
- Sử dụng đế giày chỉnh hình y khoa cho bàn chân bẹt, giúp tạo vòm và nâng đỡ bàn chân, hỗ trợ để xương khớp trở về đúng trục.
- Tập vật lý trị liệu, phục hồi chức năng.
Với các phương pháp này, phụ huynh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa vật lý trị liệu, phục hồi chức năng để có hướng can thiệp đúng đắn và phù hợp nhất.
Lời kết
Dáng đi bất thường ở trẻ tự kỷ là dấu hiệu cần được quan tâm và can thiệp sớm. Với sự hỗ trợ chuyên nghiệp từ các chuyên gia, trẻ có thể cải thiện đáng kể trong vận động. Trung tâm Nhân Hòa luôn sẵn sàng đồng hành cùng phụ huynh trong hành trình giúp con phát triển toàn diện. Để biết thêm thông tin, phụ huynh hãy Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn và hỗ trợ.
Nguồn tham khảo:
- https://www.yai.org/news-stories/around-yai/posture-and-gait-individuals-autism-spectrum-disorder-asd
- Amir Hossein Memari et al.Postural Control Impairments in Individuals With Autism Spectrum Disorder: A Critical Review of Current Literature. National Library of medicine. 2014
- Nayate A, Bradshaw JL, Rinehart NJ. Tự kỷ và rối loạn Asperger: chúng có phải là rối loạn vận động liên quan đến tiểu não và/hoặc hạch nền không? Brain Res Bull. 2005.
- Courchesne E, Yeung-Courchesne R, Press GA, Hesselink JR, Jernigan TL. Hypoplasia of cerebellar vermal lobules VI and VII in autism. N Engl J Med. 1988.
