Quá trình nuôi dạy trẻ tự kỷ luôn đầy thử thách, đặc biệt khi con gặp khó khăn trong việc nhai và nuốt thức ăn. Trung tâm Nhân Hòa xin chia sẻ những kiến thức về trẻ tự kỷ không biết nhai và các phương pháp tập nhai cho trẻ giúp cha mẹ hiểu và hỗ trợ con phát triển tốt hơn.
Tại sao trẻ tự kỷ không biết nhai?
Một số trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc nhai do nhiều nguyên nhân khác nhau:
Rối loạn cảm giác: Trẻ có thể quá nhạy cảm hoặc kém nhạy cảm với các kết cấu thức ăn khác nhau. Một số trẻ do không thích nhai các món đồ ăn thô cứng, hoặc không thích đồ ăn mềm nên trẻ không chịu nhai.
Vấn đề về vận động miệng: Trẻ gặp khó khăn trong việc điều khiển các cơ hàm và lưỡi, thiếu sự phối hợp vận động giữa các cơ này khiến trẻ khó nhai thức ăn.
Thiếu kỹ năng bắt chước: Trẻ gặp khó khăn trong việc học hỏi động tác nhai từ người khác. Bắt chước tốt các cử động miệng sẽ giúp trẻ tập nhai dễ dàng hơn.
Thói quen ăn uống: Trong quá trình dạy can thiệp trẻ tự kỷ, Trung tâm Nhân Hòa ghi nhận nhiều trường hợp trẻ gặp khó khăn khi nhai và ăn các đồ ăn có kết cấu. Trẻ thường xuyên uống nhiều sữa, chỉ thích ăn cháo hoặc các đồ ăn xay nhuyễn, lớn lên trẻ vẫn duy trì thói quen ăn uống này và khó thay đổi.
Biểu hiện trẻ tự kỷ không biết nhai
Không biết nhai là một trong những biểu hiện ở trẻ tự kỷ hay gặp. Các biểu hiện chung bao gồm:
Hành vi ăn uống bất thường
- Trẻ nuốt chửng thức ăn không nhai
- Hay tích trữ thức ăn trong má
- Trẻ từ chối các loại thức ăn cần nhai: nhè ra, nôn trớ, né tránh khi cần phải nhai
Thói quen ăn uống khó khăn
- Trẻ chỉ chấp nhận ăn thức ăn xay nhuyễn
- Trẻ phản ứng tiêu cực với thức ăn mới
- Thời gian ăn kéo dài bất thường
- Trẻ phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc khi ăn
- Khó khăn trong việc sử dụng dụng cụ ăn uống
Phương pháp dạy trẻ tự kỷ tập nhai
Tập nhai cho trẻ trự kỷ là một quá trình cần có sự kiên nhẫn và áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phụ huynh có thể áp dụng các phương pháp sau:
Sử dụng đồ ăn phù hợp
Thay đổi dần đồ ăn để trẻ tập làm quen với việc nhai:
Sử dụng thực phẩm mềm và dễ nhai
Phụ huynh hãy tập cho trẻ ăn thức ăn thô bằng những thực phẩm mềm, dễ nuốt mà trẻ thích ăn như khoai tây, khoai lang hấp, trứng chiên, đậu xanh nghiền, đậu phụ, chuối chín…
Dần dần chuyển sang thực phẩm cứng hơn
Sau khi trẻ đã chấp nhận ăn các loại thức ăn được nghiền nhuyễn, hãy duy trì cho trẻ ăn tiếp tuy nhiên hãy nghiền rối hơn, cho ăn các miếng to hơn để tập nhai dần cho tới khi trẻ chịu nuốt.
Thay đổi đồ ăn từng chút bằng cách thêm dần (thêm từng chút một) và thêm đều đặn sẽ giúp gia tăng khẩu vị của trẻ, trẻ chấp nhận được nhiều vị hơn và đồng thời giảm bớt sự rập khuôn của trẻ.
Điều quan trọng trong quá trình tập nhai là phụ huynh hãy kiên nhẫn, tiếp tục duy trì tập ăn nhai cho trẻ, đến khi trẻ có phản xạ nhai và chấp nhận ăn các miếng thức ăn được đút cho.
Một số loại thức ăn có thể cho trẻ ăn vào giai đoạn này:
- Rau củ hấp chín vừa
- Thịt xé nhỏ
- Bánh quy giòn
Nếu trẻ không thích hoặc có xu hướng né tránh các loại đồ ăn, phụ huynh hãy tìm hiểu cách chế biến thức ăn thành các loại đồ ăn có hương vị khác nhau để tăng sự hứng thú với đồ ăn cho trẻ. Hãy cho trẻ ăn đầy đủ dưỡng chất để tập thói quen ăn uống lành mạnh.
Một số gợi ý khác:
Phụ huynh hãy dành không gian riêng cho việc ăn uống của trẻ, ví dụ khu vực bàn ăn, hoặc 1 chiếc ghế ở bếp, hoặc trải chiếc chiếu cho trẻ ngồi ăn.
Sử dụng thời gian biểu cho việc ăn uống: hãy cho trẻ ăn trong một khung giờ cố định. Việc này giúp trẻ dự đoán được giờ ăn và tạo thói quen ăn uống đúng giờ. Nếu cần thiết, phụ huynh có thể sử dụng tranh ảnh để nhắc bé về giờ ăn.
Cho trẻ chọn thức ăn: những thức ăn nào trẻ muốn ăn thì để ở sau, còn các loại thức ăn mà ba mẹ muốn trẻ ăn thì cho ăn trước để giúp trẻ thử dần các thức ăn mà trẻ không thích.
Các hoạt động tập nhai cho trẻ tự kỷ
Phụ huynh có thể tập các bài tập vận động miệng để hỗ trợ trẻ tập nhai như:
1. Tập các bài vận động môi
- Tập bặm môi
- Tạo âm “b b b”
- Tập chu mỏ
- Tập cười
- Tập đưa răng hàm trên chạm môi dưới, hoặc răng hàm dưới chạm môi trên
- Giữ một chiếc que đè lưỡi giữa 2 môi
- Giữ chiếc kẹo mút bằng môi
2. Các bài vận động lưỡi
- Di chuyển lưỡi từ trái sang phải
- Di chuyển lưỡi lên trên để cố gắng chạm vào mũi
- Đẩy lưỡi chạm vào 2 bên má trong miệng
- Tạo tiếng tặc lưỡi
- Giữ lưỡi nâng cao để chạm vào que kẹo
3. Bài tập vùng má
- Tập há – mở miệng
- Tập phồng má
- Tập hóp má rồi chu miệng lại, tạo âm “chụt” giống như hôn
- Tạo tiếng ong bay “zì zì”
- Tạo tiếng sư tử gầm
- Tạo tiếng rắn “sss”
- Tập hôn gió
- Tập thổi
4. Bài tập vận động hàm
- Tập hút
- Tập nhai kẹo mềm
- Há miệng và nói “a a a”
- Mát-xa hai bên hàm bằng các đầu ngón tay
Khi tập các bài vận động môi miệng, trẻ sẽ cải thiện khả năng ăn uống và phát âm tốt hơn. Tuy nhiên không phải tất cả các trẻ đều đáp ứng tốt với các bài tập vận động miệng mà cần kết hợp thêm các phương pháp trị liệu khác nữa. Hãy liên hệ với các chuyên gia về âm ngữ, ngôn ngữ trị liệu để được tư vấn và hướng dẫn trên tình trạng của con.
Lời kết
Nhai là một kỹ năng vô cùng quan trọng đối với trẻ. Việc dạy trẻ tự kỷ nhai đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhiều kiến thức chuyên môn. Để có thể hỗ trợ trẻ một cách an toàn và hiệu quả, phụ huynh cần nhiều thời gian, sự kiên nhẫn lần phối hợp với các nhà chuyên môn để có các phương pháp can thiệp phù hợp với con. Trung tâm Nhân Hòa luôn sẵn sàng đồng hành cùng phụ huynh trong hành trình này.
