Tăng động giảm chú ý là một trong những rối loạn đi kèm phổ biến nhất của tự kỷ. Tỷ lệ trẻ tự kỷ mắc kèm ADHD dao động 50 – 70%. Vậy dấu hiệu trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý là gì và can thiệp như thế nào? Cùng Trung tâm Nhân Hòa tìm hiểu ở bài viết sau:
Trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý là gì?
Trẻ tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý là một trong những rối loạn đi kèm phổ biến nhất của chứng rối loạn phổ tự kỷ (ASD). Tăng động giảm chú ý (ADHD) có thể bị chứng tự kỷ kích hoạt hoặc là hậu quả của chứng tự kỷ. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy, tỷ lệ trẻ tự kỷ ASD mắc kèm ADHD dao động 50 – 70%. Cũng có nghiên cứu cho thấy 13% trẻ ADHD cũng mắc phải rối loạn phổ tự kỷ.
Trẻ tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và tương tác xã hội của trẻ biểu hiện qua ít tương tác giao tiếp và sự chậm trễ về ngôn ngữ, các hành vi rập khuôn. Trong khi đó, trẻ tăng động giảm chú ý thường rất hiếu động, giảm hoặc mất tập trung, giảm chú ý và gặp các khó khăn trong việc duy trì các nỗ lực tinh thần. Thường thì trẻ tăng động mất tập trung cũng ít gặp vấn đề về chậm nói hơn trẻ tự kỷ.
Điểm chung đều là các rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ nhưng chúng có sự khác biệt về dấu hiệu, biểu hiện, cách chuẩn đoán và thời gian chuẩn đoán. Để phân biệt, Trung tâm Nhân Hòa đã có bài viết về điểm chung và khác biệt giữa trẻ tự kỷ và tăng động.
Dấu hiệu của trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý.
Do tỷ lệ mắc kèm khá cao, nên trẻ tự kỷ thường biểu hiện các dấu hiệu tăng động giảm chú ý. Trong khi trẻ ADHD ít biểu hiện mắc tự kỷ ASD hơn. Khi dưới 6 tuổi, mặc dù có các dấu hiệu tăng động kém chú ý ở trẻ, nhưng các biểu hiện thông qua khám lâm sàng cho thấy trẻ mắc ASD thì các kết luận chung là trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Tăng động giảm chú ý thường được chuẩn đoán khi trẻ trên 6 tuổi và các dấu hiệu xuất hiện trước 12 tuổi.
Các dấu hiệu trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý mắc kết hợp cả 2 rối loạn phát triển thần kinh này có thể nhận biết thông qua:
Dấu hiệu trẻ tự kỷ 1 – 4 tuổi thường gặp:
- Trẻ thường chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ
- Có các hành vi lặp đi lặp lại
- Không giao tiếp mắt
- Gọi tên không quay đầu
- Nhạy cảm với âm thanh, ánh sáng, mùi vị
- Không có ngôn ngữ cử chỉ (vẫy tay, chỉ tay, gật – lắc đầu,…)
- Có sự gắn bó bất thường với đồ vật
Dấu hiệu tăng động giảm chú ý:
- Khó ngồi yên, ít sự kiên nhẫn
- Hiếu động quá mức, chạy nhảy liên tục
- Không thích lắng nghe và làm theo chỉ dẫn
- Khó kiềm chế cảm xúc và hành vi
- Không chơi được các trò chơi đồng đội, luân phiên
- Hay quên, thường xuyên mất tập trung và giảm chú ý
Nguyên nhân trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý
Nguyên nhân trẻ tự kỷ kết hợp với tăng động giảm chú ý (ADHD) chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng nghiên cứu hiện tại cho thấy có sự kết hợp của nhiều yếu tố di truyền, sinh học và môi trường.
Yếu tố di truyền
Nếu có một thành viên trong gia đình mắc một trong hai rối loạn này, nguy cơ phát triển rối loạn tương tự ở các thành viên khác cũng cao hơn.
Yếu tố môi trường
Các yếu tố môi trường trong thai kỳ, như tiếp xúc với các chất độc hại, khói bụi ô nhiễm. Ngoài ra, sinh non, cân nặng khi sinh thấp, hoặc các biến chứng sức khỏe sau sinh cũng có thể góp phần vào nguy cơ phát triển tự kỷ và ADHD.
Yếu tố sinh học – Gen
Các gen biến đổi liên quan đến tự kỷ này thông thường là các gen liên quan đến truyền dẫn thần kinh. Ngoài ra, sự phát triển và hoạt động bất thường của các khu vực não bộ liên quan đến kiểm soát hành vi, chú ý và cảm xúc có thể góp phần vào việc phát triển mất tập trung giảm chú ý.
Trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý có chữa được không?
Trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý có chữa được không?
Trẻ tự kỷ mất tập trung lớn lên có hết không?
Trẻ tự kỷ, tăng động kém chú ý có thể chữa được nhưng không khỏi hoàn toàn. Các biện pháp can thiệp giáo dục sớm sẽ giúp trẻ cải thiện các kỹ năng và giảm bớt các hành vi và dấu hiệu ở trẻ tăng động giảm chú ý. Can thiệp sớm có hiệu quả đến mức một số trẻ em không còn biểu hiện hoặc khó phát hiện dấu hiệu của các rối loạn phát triển trên ở trẻ. Trong một số trường hợp tăng động giảm chú ý cần phải sử dụng đến thuốc để giảm đi các hành vi tăng động, bốc đồng. Tuy nhiên cần sử dụng thuốc theo chỉ dẫn của các bác sĩ.
Việc can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ phát triển toàn diện. Đến 70 – 80 % trẻ em được can thiệp sớm cho thấy hiệu quả và sự phát triển vượt trội về ngôn ngữ, hành vi so với những trẻ em không được can thiệp. Phần còn lại có thể do sự phát hiện chậm trễ và mức độ rối loạn phát triển ở trẻ quá nặng.
Các phương pháp can thiệp trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý
Các phương pháp can thiệp hỗ trợ trẻ tự kỷ tăng động mất tập trung có thể được chia thành nhiều lĩnh vực khác nhau, mỗi phương pháp đều có những kỹ thuật và chiến lược riêng biệt để giúp trẻ phát triển toàn diện. Dưới đây là những phương pháp can thiệp hiệu quả cho trẻ ASD kèm ADHD.
Các phương pháp cải thiện ngôn ngữ – tương tác
Phương pháp trị liệu ngôn ngữ và giao tiếp: Phương pháp này hỗ trợ trẻ tự kỷ và ADHD cải thiện khả năng giao tiếp, đồng thời tăng sự tương tác xã hội.
Phương pháp Floortime: Tạo ra sự kết nối tình cảm và tương tác thông qua các hoạt động vui chơi. Phương pháp này giúp trẻ tự kỷ phát triển các kỹ năng xã hội một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.
Phương pháp PECS: Mục tiêu giúp trẻ tự kỷ không nói được hoặc khó khăn trong việc giao tiếp phát triển khả năng giao tiếp bằng hình ảnh. Phương pháp này tăng cường khả năng giao tiếp phi ngôn ngữ và giảm sự thất vọng của trẻ khi không thể biểu đạt.
Các phương pháp can thiệp hành vi – nhận thức
Phương pháp phân tích hành vi ứng dụng (ABA): Tăng cường hành vi tích cực và giảm bớt hành vi tiêu cực thông qua các phần thưởng và động viên.
Trị liệu hành vi nhận thức (CBT): Giúp trẻ học cách quản lý cảm xúc và hành vi, đặc biệt hữu ích cho trẻ tự kỷ có vấn đề về cảm xúc và trẻ tăng động giảm chú ý gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi.
Phương pháp trị liệu nghề nghiệp: Phương pháp trị liệu nghề nghiệp giúp trẻ tự kỷ và tăng động kém chú ý thích nghi với môi trường hàng ngày, tăng sự tự lập và khả năng tập trung.
Can thiệp điều hòa cảm giác: Giúp trẻ tự kỷ và ADHD đối phó với các khó khăn về xử lý cảm giác như âm thanh, ánh sáng, hoặc sự va chạm. Cải thiện khả năng điều chỉnh cảm giác, giúp trẻ tự kỷ và ADHD thích nghi tốt hơn với môi trường.
Lời kết
Việc phát hiện sớm các dấu hiệu trẻ tự kỷ tăng động giảm chú ý và áp dụng các phương pháp can thiệp phù hợp là yếu tố then chốt để hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ. Các phương pháp này không chỉ giúp cải thiện khả năng ngôn ngữ, tập trung chú ý và kiểm soát hành vi mà còn là tiền đề giúp trẻ học tập sau này. Để có thêm thông tin chi tiết và hỗ trợ cá nhân hóa, ba mẹ hãy liên hệ các cơ sở Trung tâm Nhân Hòa để được tư vấn và tìm giải pháp hiệu quả nhất cho sự phát triển của trẻ.
