Tỷ lệ trẻ tự kỷ ở Việt Nam và trên thế giới có xu hướng tăng nhanh. Tính đến năm 2023, tỷ lệ trẻ mắc tự kỷ ở Hoa Kỳ là 1/36 trẻ em và ở Việt Nam chiếm khoảng 1 – 2% số trẻ.
Tỷ lệ trẻ mắc tự kỷ trên thế giới
Theo số liệu thống kê từ CDC Hoa Kỳ, tỷ lệ trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ (ASD) đã tăng rõ rệt, tỷ lệ trẻ mắc tự kỷ trên trẻ bình thường như sau:
- Năm 1970, tỷ lệ: 1/10.000
- Năm 2000 tỷ lệ: 1/150
- Năm 2010 tỷ lệ: 1/68
- Năm 2020 tỷ lệ: 1/36
- Tỷ lệ trẻ nam mắc tự kỷ cao hơn nữ, với tỷ lệ 4/1.
Tỷ lệ trẻ tự kỷ ở Việt Nam
Hiện nay chưa có thống kê chính thức tỷ lệ trẻ tự kỷ ở Việt Nam, tuy nhiên dựa theo các con số thống kê ở các bệnh viện Nhi và Tổng cục Thống Kê, tỷ lệ này chiếm 1 – 2% trẻ em Việt Nam.
- Theo số liệu của Bệnh viện Nhi Trung Ương, trẻ đến khám và được chẩn đoán tự kỷ tăng nhanh trong 10 năm gần đây.
- Tại Khoa Tâm lý, Bệnh viện Nhi Đồng 1 (2021-2022), tỷ lệ trẻ tự kỷ được ghi nhận từ 1,5 – 2%.
- Theo Tổng cục Thống kê (2019), Việt Nam có khoảng 1 triệu người mắc rối loạn phổ tự kỷ, ước tính tỷ lệ trẻ em mắc là 1% số trẻ sinh ra. Tỷ lệ này gia tăng nhanh do nhận thức của cộng đồng và phụ huynh về tự kỷ ngày càng cải thiện.
Tính chất và tác động của tự kỷ
Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh, không có thuốc điều trị đặc hiệu hay phương pháp chữa khỏi hoàn toàn. Các triệu chứng của tự kỷ có thể kéo dài và ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Dù vậy, trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có thể được hỗ trợ để cải thiện các kỹ năng thông qua các phương pháp can thiệp sớm.
Các nghiên cứu trên thế giới đã chứng minh, can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ giúp trẻ phát triển tốt về nhận thức, ngôn ngữ và các kỹ năng xã hội. Nếu được phát hiện và can thiệp sớm, trẻ có cơ hội cải thiện khả năng hòa nhập, tăng khả năng thích nghi, có thể sống tự lập và giảm bớt sự phụ thuộc trong tương lai.
Với các trẻ can thiệp muộn thì khả năng phát triển kỹ năng sẽ kém hiệu quả hơn, chi phí can thiệp và điều trị sẽ cao hơn. Hơn hết, can thiệp muộn ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển và tương lai của trẻ.
Những nhầm lẫn thường gặp về trẻ tự kỷ
1. Ngộ nhận trẻ tự kỷ là chậm phát triển bình thường
Ngộ nhận trẻ chỉ chậm phát triển bình thường, hoặc trẻ chỉ chậm nói đơn thuần nên chờ đợi và bỏ lỡ giai đoạn vàng trong can thiệp. Phụ huynh nên theo dõi các mốc phát triển của trẻ thường xuyên và làm các trắc nghiệm sàng lọc, hoặc thậm chí cho trẻ đi khám tự kỷ khi thấy trẻ có dấu hiệu chậm so với các bạn đồng trang lứa. Việc phát hiện sớm và can thiệp sớm sẽ giúp trẻ có nhiều thời gian và nhiều cơ hội hòa nhập trong tương lai.
2. Cha mẹ chưa chấp nhận tình trạng của trẻ
Không chấp nhận tình trạng của trẻ, khó phối hợp trong quá trình can thiệp
Một số phụ huynh nghĩ rằng con chỉ chậm đơn thuần và “từ từ sẽ hết”, chưa chấp nhận tình trạng của con dù đã có chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ từ bác sĩ. Điều này dễ dẫn đến sự lãng phí thời gian vàng trong can thiệp, mất đi nhiều cơ hội phát triển của trẻ. Hơn nữa, cha mẹ là những người theo dõi sát sao nhất tình trạng của con, cũng là những “giáo viên can thiệp” tốt nhất cho con. Khi phụ huynh phối hợp với can chuyên viên can thiệp để dạy con, trẻ sẽ tiến bộ nhanh hơn so với khi chỉ được can thiệp 1-1 với thầy cô giáo.
3. Tự ý dùng thuốc bổ hoặc các phương pháp chưa được kiểm chứng
Hiện nay có rất nhiều phương pháp “chữa lành” tự kỷ mà chưa có bằng chứng hoặc các nghiên cứu khoa học, như cho trẻ ăn chay, bấm huyệt, châm cứu, cấy chỉ, ghép tế bào gốc, sử dụng thuốc hỗ trợ…
Tuy nhiên cho đến nay, các phương pháp này chưa đủ bằng chứng thuyết phục rằng có đem lại hiệu quả trong can thiệp trẻ tự kỷ. Việc tự ý sử dụng các phương pháp này có thể không hiệu quả và gây tốn kém cho gia đình. Trên thực tế, phụ huynh nên cho trẻ đi thăm khám tự kỷ tại các địa chỉ có uy tín để được hướng dẫn về cách thức can thiệp cho phù hợp. Chỉ sử dụng thuốc cho trẻ khi đã tham khảo ý kiến bác sĩ.
4. Phương pháp can thiệp chưa đúng
Gia đình là nhân tố quan trọng trong tiến trình can thiệp cho trẻ tự kỷ. Tuy nhiên can thiệp chỉ đem lại hiệu quả tốt khi phương pháp can thiệp đúng và đủ với từng trẻ. Việc cho trẻ đi can thiệp cá nhân với giáo viên có đủ trình độ chuyên môn sẽ giúp trẻ nhanh tiến bộ; giúp cha mẹ có cái nhìn đúng đắn, rõ ràng với các phương pháp can thiệp để áp dụng hiệu quả nhất cho con mình. Tại Trung tâm Nhân Hòa, cha mẹ được vào học cùng con để có thêm kiến thức dạy trẻ tại nhà.
Hướng can thiệp cho trẻ tự kỷ
Trẻ tự kỷ được phát hiện và can thiệp sớm sẽ giúp trẻ phát triển các kỹ năng và hòa nhập tốt hơn trong cuộc sống. Trẻ cần được hỗ trợ bởi các phương pháp đa ngành như tâm lý, giáo dục đặc biệt, âm ngữ trị liệu, các phương pháp can thiệp hành vi và phát triển kỹ năng.
Sự tham gia tích cực của cha mẹ và kết hợp với các trung tâm dạy trẻ tự kỷ trong quá trình can thiệp giúp trẻ được hỗ trợ sớm và can thiệp liên tục, tăng hiệu quả can thiệp.
Trong một số trường hợp trẻ có hành vi quá mức, phụ huynh cần cho trẻ đi thăm khám bác sĩ để được chỉ định dùng thuốc cho phù hợp.
Tỷ lệ trẻ tự kỷ ở Việt Nam và trên thế giới có xu hướng tăng nhanh trong những năm gần đây, chiếm tỷ lệ 1,5 – 2%. Hiện nay, can thiệp sớm là phương pháp hỗ trợ tốt nhất giúp trẻ tự kỷ phát triển tiến bộ về ngôn ngữ, kỹ năng, hành vi và mang lại hiệu quả lâu dài.
