Tự kỷ là gì? Tự kỷ (Autism) là một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng giao tiếp và hành vi, tương tác xã hội của một người. Hiện nay số lượng người bị tự kỷ đang có xu hướng gia tăng. Bài viết dưới đây chia sẻ giúp bạn rõ hơn về tự kỷ.
Tự kỷ là gì?
Khái niệm tự kỷ
Tự kỷ (autism) là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp, thường xuất hiện trong 3 năm đầu đời (Theo Sổ tay chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần (DSM) của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (APA)). Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong 2 nhóm triệu chứng chính:
- Giao tiếp và tương tác xã hội trong nhiều bối cảnh
- Các kiểu hành vi, sở thích hoặc hoạt động hạn chế, lặp đi lặp lại
Tác động của tự kỷ đến cuộc sống hàng ngày
Tự kỷ là một rối loạn có ảnh hưởng đến nhiều mặt trong cuộc sống của trẻ và người mắc phải:
- Trẻ gặp khó khăn trong giao tiếp, từ đó dẫn tới nhiều hạn chế trong khả năng phát triển ngôn ngữ.
- Trẻ gặp nhiều khó khăn trong học tập do hạn chế về khả năng hiểu và diễn đạt.
- Trẻ gặp trở ngại khi giao tiếp với cha mẹ, thầy cô, bạn bè
- Một số trẻ rất khó thích nghi với thay đổi trong cuộc sống hằng ngày.
- Trẻ cần sự hỗ trợ trong các hoạt động hàng ngày
Các dạng rối loạn trong phổ tự kỷ
Theo DSM4, bao gồm chứng tự kỷ được liệt kê theo một danh mục gọi là rối loạn phát triển lan tỏa. Bao gồm:
Hội chứng Rett
Rối loạn phân rã tuổi thơ
Rối loạn phát triển lan tỏa không điển hình
Theo Sổ tay chuẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần DSM-5, dựa trên mức độ tự kỷ của người mắc phải mà chia thành 3 dạng:
- Mức độ nhẹ: Trẻ có thể giao tiếp cơ bản, học tập và sinh hoạt với ít hỗ trợ
Mức độ vừa: Cần hỗ trợ nhiều trong giao tiếp và học tập
Mức độ nặng: Cần hỗ trợ rất nhiều trong mọi hoạt động
Những biểu hiện tự kỷ ở trẻ là gì?
- Không quan tâm đến người khác, khi giao tiếp không nhìn mắt, không chỉ tay, không chia sẻ cảm xúc.
- Không phản ứng khi gọi tên, gọi trẻ không quay đầu.
- Trẻ thường bị chậm nói so với các mốc phát triển ngôn ngữ ở trẻ bình thường.
- Nhạy cảm với các kích thích âm thanh, cảm giác, mùi vị.
- Trẻ hay la hét, ăn vạ, cáu gắt vô cớ.
- Một số trẻ đi kèm với tăng động giảm chú ý (ADHD), hoạt động liên tục mà không biết mệt.
- Có những hành vi lặp đi lặp lại, như xoay đồ vật, xếp hàng, sắp xếp theo màu sắc.
Đây là những biểu hiện chung, nhưng mỗi trẻ có thể có biểu hiện khác nhau và ở mức độ khác nhau.
Biểu hiện của tự kỷ ở người lớn
Biểu hiện của tự kỷ ở người lớn thường có những điểm chung, nhưng mỗi người có thể có biểu hiện khác nhau và ở mức độ khác nhau. Đặc điểm một số người tự kỷ thông minh (hay tự kỷ chức năng cao) có trí nhớ và khả năng học hỏi tốt. Có sở trường nhất định về âm nhạc, mỹ thuật hay ngoại ngữ. Tuy nhiên họ gặp khó khăn nhiều trong quản lý hành vi, cảm xúc và thiết lập các mối quan hệ bạn bè. Dưới đây là những biểu hiện chung của tự kỷ ở người lớn:
- Khó khăn trong việc hiểu cảm xúc và ý định của người khác, không biết cách thể hiện sự quan tâm hay an ủi.
- Khó khăn trong việc duy trì cuộc hội thoại, không biết cách thay đổi chủ đề hay giữ sự chú ý của người nghe.
- Có những sở thích hoặc niềm đam mê rất sâu sắc về một lĩnh vực nào đó, nhưng không quan tâm đến những chủ đề khác.
- Có những thói quen hay thủ tục cố định, như phải làm một việc gì đó theo một trình tự nhất định, hoặc phải đi lại theo một lộ trình cố định.
- Nhạy cảm với các kích thích âm thanh, ánh sáng, mùi vị hoặc chạm vào.
Người tự kỷ rất khó để làm quen, kết bạn hay thiết lập, duy trì mối quan hệ với ai đó, kể cả những người cùng lứa tuổi thường có nhiều điểm tương đồng.
Tự kỷ có phải là bệnh không?
Tự kỷ không phải là bệnh mà là một hội chứng rối loạn phát triển thần kinh, ảnh hưởng đến cách một người nhận thức về thế giới và tương tác với người khác. Tự kỷ không có cơ chế thống nhất rõ ràng và hiện nay chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn.
Điều quan trọng là hiểu và hỗ trợ người tự kỷ bằng cách tạo điều kiện để họ có thể phát triển, học hỏi và tham gia xã hội một cách tốt nhất. Điều này bao gồm đảm bảo họ nhận được các dịch vụ hỗ trợ phù hợp, đào tạo và giáo dục phù hợp, cùng với sự chăm sóc tốt về sức khỏe thể chất và tâm lý.
Điều trị tự kỷ
Điều trị tự kỷ (Rối loạn phổ tự kỷ – ASD) là một quá trình hỗ trợ can thiệp toàn diện và lâu dài. Điều trị tự kỷ ở trẻ em nhằm giúp trẻ phát triển các kỹ năng xã hội, giao tiếp, hành vi và học tập và hiệu quả nhất thông qua can thiệp sớm. Điều trị tự kỷ ở người lớn, ngoài hỗ trợ phát triển các kỹ năng cần thiết cho sinh hoạt hàng ngày còn liên quan đến các vấn đề tâm lý, nghề nghiệp và hòa nhập xã hội.
Dưới đây là các phương pháp điều trị tự kỷ cho trẻ em và người lớn.
Điều trị tự kỷ cho trẻ em
Điều trị tự kỷ ở trẻ em nhằm giúp trẻ phát triển các kỹ năng xã hội, giao tiếp, hành vi và học tập ngay từ giai đoạn sớm. Càng sớm hiệu quả càng cao và mang lại lợi ích lâu dài. Các phương pháp điều trị tự kỷ ở trẻ em bao gồm:
Can thiệp hành vi
Can thiệp giáo dục đặc biệt
Điều trị bằng thuốc
Điều trị tự kỷ ở người lớn
Điều trị tự kỷ ở người lớn chủ yếu tập trung vào việc cải thiện các kỹ năng xã hội, giao tiếp và các vấn đề hành vi, đồng thời hỗ trợ người lớn có tự kỷ trong việc hòa nhập và phát triển trong cộng đồng. Các phương pháp trị liệu và hỗ trợ tự kỷ ở người lớn như:
Trị liệu tâm lý: Nhiều người lớn tự kỷ có thể đối mặt với các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm, hoặc căng thẳng. Điều trị tâm lý giúp người lớn tự kỷ cải thiện sức khỏe tinh thần và học cách đối mặt với các vấn đề này.
Hỗ trợ hòa nhập xã hội: Một phần quan trọng trong điều trị tự kỷ ở người lớn là giúp họ hòa nhập vào xã hội và xây dựng mối quan hệ. Điều này bao gồm việc giúp họ hiểu và duy trì các mối quan hệ, đồng thời tham gia vào các hoạt động cộng đồng.
Hỗ trợ nghề nghiệp: Nhiều người lớn tự kỷ gặp khó khăn trong việc hòa nhập vào thị trường lao động, đặc biệt là trong môi trường làm việc có yêu cầu xã hội cao. Các chương trình hỗ trợ nghề nghiệp và đào tạo kỹ năng giúp người lớn tự kỷ phát triển các kỹ năng cần thiết để tìm kiếm và giữ công việc.
Sử dụng thuốc: Mặc dù không có thuốc chữa trị, nhưng thuốc điều trị các triệu chứng đi kèm như lo âu, trầm cảm ở người lớn. Việc uống thuốc cần theo sự chỉ dẫn của bác sĩ.
Qua bài viết trên, Trung tâm Nhân Hòa đã cung cấp thêm cho bạn những thông tin về tự kỷ là gì, các dạng và điều trị tự kỷ ở trẻ em và người lớn. Hy vọng rằng những thông tin này có thể giúp ích cho ba mẹ trong việc phát triển cho trẻ mắc tự kỷ một cách tốt nhất.
