Trẻ tự kỷ hay ném đồ là vấn đề khiến nhiều phụ huynh lo lắng và mệt mỏi, vừa thương vừa giận. Bài viết chia sẻ nguyên nhân và giải pháp giúp cha mẹ hiểu con hơn, từ đó có cách xử lý phù hợp.
Với 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực can thiệp cho trẻ tự kỷ, Trung tâm Nhân Hòa sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ về hành vi ném đồ và cách ứng phó thông minh, giúp trẻ phát triển các kỹ năng thay thế tích cực.
Hiểu về hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ
Hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ thường xảy ra bất ngờ và có thể diễn ra nhiều lần trong ngày. Trẻ có thể ném bất cứ vật dụng nào trong tầm tay, từ đồ chơi đến các vật dụng sinh hoạt hàng ngày. Hành vi ném đồ thường đi kèm với các biểu hiện khác như la hét, khóc lóc, ăn vạ hoặc tự gây tổn thương.
Trẻ tự kỷ hay ném đồ là một trong những hành vi ở trẻ tự kỷ thường gặp khi khả năng ngôn ngữ còn hạn chế và trẻ chưa được can thiệp điều chỉnh các hành vi không phù hợp.
Tại sao trẻ tự kỷ lại có hành vi ném đồ?
Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc biểu đạt cảm xúc và nhu cầu của mình. Việc ném đồ có thể là cách trẻ:
- Thể hiện sự khó chịu hoặc bực tức
- Thu hút sự chú ý của người xung quanh
- Phản ứng với các kích thích giác quan quá mức
- Trẻ tìm kiếm cảm giác thông qua hành vi ném đồ
- Trẻ không muốn tiếp tục thực hiện hoạt động đang làm
- Do trẻ bắt chước các hành vi không phù hợp từ người khác
Hậu quả của việc trẻ tự kỷ hay ném đồ
Hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ có thể gây ra:
- Gây hư hỏng đồ đạc
- Tạo môi trường không an toàn cho chính bản thân trẻ
- Ảnh hưởng đến các hoạt động học tập và sinh hoạt của trẻ
- Hình thành thói quen ném đồ để đạt được mục đích
- Ảnh hưởng đến mối quan hệ xã hội
Dù với mục đích là gì, thì ném đồ là hành vi không phù hợp trong môi trường xã hội. Khi ném đồ, trẻ có thể bị:
- Những người xung quanh xa lánh, vì ném đồ có thể gây tổn thương cho người khác
- Khó khăn trong việc tham gia các hoạt động nhóm
- Giới hạn sự tham gia của trẻ trong các tình huống xã hội
- Gây hiểu lầm cho những người xung quanh, vì không hiểu trẻ đang muốn gì
Các cách xử lý hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ
Để giúp trẻ giảm thiểu các hành vi không phù hợp, cần thực hiện các bước sau:
- Tìm hiểu lý do vì sao trẻ thực hiện hành vi đó
- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp can thiệp phù hợp
- Theo dõi, điều chỉnh phương pháp để có hiệu quả tốt nhất trên trẻ
Một số phương pháp can thiệp hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ:
Quản lí đồ chơi, đồ dùng: Thay vì cho trẻ cầm nhiều đồ chơi, phụ huynh có thể áp dụng chiến lược cho từng chút: cho trẻ một số lượng vừa đủ để trẻ chơi, sau đó cho thêm các phần khác.
Thay thế hành vi tích cực:
Điều chỉnh các hành vi không mong muốn và thay thế bằng các hành vi tích cực. Ở đây ngăn chặn hành vi ném đồ và chuyển hướng hành vi sang một hành động khác, phù hợp hơn: Phụ huynh giữ tay trẻ lại ngay khi thấy trẻ có dấu hiệu ném và cầm tay trẻ để thao tác với đồ chơi, sau đó khen ngợi trẻ ngay vì trẻ đã chơi đúng. Ví dụ: khi chơi thả khối, trẻ sắp ném khối đi thì phụ huynh giữ tay trẻ và ngay lập tức cầm tay trẻ để thả khối đó vào, sau đó khen ngợi “a, con thả được rồi”
Cung cấp cho trẻ cách chơi an toàn:
Nếu trẻ thích ném, phụ huynh có thể chơi chung với trẻ các trò chơi có chức năng tương tự, ví dụ chơi bowling, chơi ném bóng vào rổ, ném vòng… Lưu ý khi áp dụng cách này thì phụ huynh cần tham gia chơi chung với trẻ để hướng dẫn, hỗ trợ trẻ chơi, đồng thời tạo không khí vui vẻ, hào hứng để trẻ tham gia chơi chung, và kết thúc trò chơi ngay khi thấy trẻ có dấu hiệu chán.
Phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ:
Vì gặp khó khăn trong giao tiếp, trẻ khó diễn đạt nhu cầu của mình, dẫn đến việc trẻ tự kỷ hay ném đồ để thể hiện rằng mình không thích điều gì đó. Phụ huynh cần phối hợp với giáo viên can thiệp để dạy trẻ kỹ năng xin đồ chơi, từ chối các hoạt động không thích bằng cách lắc đầu từ chối hoặc nói ”con không muốn”
Ví dụ can thiệp trẻ có hành vi ném đồ tại Trung tâm Nhân Hòa:
Trẻ K. (4 tuổi, chưa có lời nói và có rất ít cử chỉ diễn đạt) ném đồ chơi mỗi khi chơi với cô được 3 lượt. Trong tình huống này, giáo viên áp dụng:
- Quản lí đồ chơi: chỉ để một vài món cần thiết, tránh để quá nhiều đồ chơi lên bàn và trong tầm với của trẻ để trẻ có thể lấy và ném.
- Ngăn chặn hành vi trẻ bằng cách giữ tay trẻ ngay khi có dấu hiệu ném đồ, đồng thời chuyển hướng nhanh sang hoạt động khác. Giáo viên hỗ trợ trẻ thực hiện nhanh nhiệm vụ trên bàn ngay lập tức, ví dụ: cho trẻ một khối vào tay rồi thả vào hộp.
- Cho trẻ khoảng nghỉ giữa các hoạt động chơi, ví dụ sau khi chơi trò A trong 3 lượt thì cô cho trẻ nghỉ một lát trước khi chơi trò A tiếp. Thời gian và số lượt chơi trò A sẽ được điều chỉnh tăng dần theo thời gian, phù hợp với khả năng hiện tại của trẻ.
- Giáo viên điều chỉnh để hoạt động chơi thú vị hơn bằng cách lồng ghép các đồ chơi trẻ yêu thích vào bài học, đan xen giữa hoạt động trẻ thích và không thích.
- Trong quá trình chơi, giáo viên dạy trẻ các cử chỉ như: xòe tay xin, lắc đầu từ chối, gật đầu đồng ý, chỉ tay để thể hiện các nhu cầu của mình… để gia tăng kỹ năng giao tiếp cho trẻ.
Một số lưu ý khi can thiệp hành vi ném đồ của trẻ
- Cần có sự nhất quán giữa các thành viên trong nhóm can thiệp trẻ. Nhóm này bao gồm cả giáo viên can thiệp, cha mẹ, ông bà, những người thân, hay tiếp xúc nhiều với trẻ. Nếu mẹ can thiệp trẻ hiệu quả và nghiêm khắc nhưng bố bênh con, dỗ dành, cho con đồ chơi ngay lập tức khi trẻ ném đồ thì việc can thiệp hành vi ném đồ sẽ không hiệu quả và thậm chí vấn đề hành vi có thể trở nên dai dẳng hơn.
- Can thiệp sẽ trở nên hiệu quả, phụ huynh cần dạy trẻ những kỹ năng mới và phù hợp, ví dụ dạy trẻ về cách thể hiện nhu cầu, cách từ chối, cách nói ra cảm nhận của mình. Khi có càng nhiều các kỹ năng phù hợp thì trẻ sẽ càng ít thể hiện hành vi không mong muốn.
- Cách can thiệp cần được áp dụng cho từng cá nhân. Phương pháp với trẻ này sẽ không hoàn toàn hiệu quả trên trẻ khác do mỗi trẻ tự kỷ có từng đặc tính khác nhau. Phụ huynh cần lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp, phối hợp với chuyên gia và quan sát, điều chỉnh cách can thiệp trên trẻ để đảm bảo kết quả can thiệp tốt nhất.
Câu hỏi thường gặp về hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ
Hành vi ném đồ có phải là một dấu hiệu của tự kỷ không?
Không phải tất cả trẻ ném đồ đều là trẻ tự kỷ. Tuy nhiên, nếu hành vi này kết hợp với các dấu hiệu khác, như trẻ ít giao tiếp mắt, chậm nói, ít tương tác với người khác,… phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được sàng lọc và chẩn đoán chính xác.
Có nên ngăn cản trẻ ném đồ hoàn toàn không?
Thay vì cấm đoán hoàn toàn, phụ huynh nên hướng dẫn trẻ các hoạt động thay thế để trẻ ném đồ an toàn và phù hợp trong các hoạt động có kiểm soát, đồng thời dạy trẻ các phương pháp giao tiếp cho phù hợp.
Làm thế nào để giáo viên can thiệp khi trẻ ném đồ trong lớp?
Giáo viên cần:
- Phân tích chức năng của hành vi
- Lựa chọn và sử dụng các phương pháp can thiệp phù hợp
- Theo dõi, điều chỉnh phương pháp thường xuyên để có hiệu quả tốt nhất trên trẻ
Trung tâm Nhân Hòa luôn sẵn sàng đồng hành cùng phụ huynh trong việc can thiệp và điều chỉnh hành vi ném đồ ở trẻ tự kỷ. Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ trẻ phát triển tốt hơn.
