Trẻ biết đọc sớm có khả năng đọc từ rất nhỏ có thể do năng khiếu hay mắc chứng tăng đọc, biết đọc trước tuổi (hyperlexia). Trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có khả nhận biết và ngôn ngữ khác nhau. Nhiều trẻ tự kỷ biết đọc sớm kể cả khi chưa vào lớp 1. Tuy nhiên chỉ riêng tăng khả năng đọc không phải là chuẩn đoán tự kỷ.
Tổng quan
Trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có khả năng nhận biết và ngôn ngữ khác nhau ở mỗi cá nhân. Một số trẻ tự kỷ biểu hiện thích những chữ cái, con số và biết đọc sớm ngay từ khi còn nhỏ. Độ tuổi trẻ biết đọc sớm trung bình ở 5 tuổi rưỡi, vượt qua khả năng mong đợi ở trẻ. Tỷ lệ này chiếm khoảng 6 – 14% ở trẻ em tự kỷ.
Không giống như trẻ có năng khiếu đọc, trẻ tự kỷ biết đọc sớm hoặc trẻ mắc chứng tăng đọc có thể phát âm nhanh và chính xác ở một số lĩnh vực nhưng trẻ lại ít hiểu được những gì đang đọc. Thậm chí, trẻ có thể đọc tốt ở một số ngôn ngữ nhưng kỹ năng giao tiếp và ngôn ngữ lời nói lại ở dưới mức trung bình. Trường hợp này liên quan đến chứng tăng đọc ở trẻ.
Vì sao trẻ tự kỷ biết đọc sớm
Trẻ tự kỷ biết đọc sớm có thể liên quan đến hội chứng tăng đọc (hyperlexia) ở trẻ em. Ngoài ra, trẻ tự kỷ đặc biệt là những trẻ tự kỷ thông minh Asperger và một số trẻ khác có thể biết đọc sớm do sự tập trung mạnh mẽ và khả năng ghi nhớ chi tiết vượt trội.
Khả năng tập trung vào vào chi tiết: Trẻ tự kỷ thường có khả năng tập trung rất mạnh vào một lĩnh vực cụ thể. Khi trẻ có sự quan tâm đặc biệt đến chữ cái và từ ngữ, chúng có thể dành nhiều thời gian hơn để nghiên cứu và luyện tập kỹ năng đọc. Sự chú ý sâu sắc này giúp trẻ học đọc một cách nhanh chóng hơn so với các bạn đồng lứa.
Trí nhớ tốt: Nhiều trẻ tự kỷ sở hữu trí nhớ xuất sắc, đặc biệt là trong việc ghi nhớ các hình ảnh, ký tự và từ ngữ. Điều này giúp trẻ nhanh chóng ghi nhớ mặt chữ và các quy tắc đọc, góp phần vào việc học đọc sớm.
Thích thú với chữ cái và số: Một số trẻ tự kỷ có sự yêu thích đặc biệt đối với các mẫu hình, con số và chữ cái. Niềm yêu thích này thúc đẩy chúng học đọc sớm để thỏa mãn sự tò mò của trẻ.
Khả năng tự học: Một số trẻ tự kỷ có thể học một cách độc lập mà không cần nhiều sự hướng dẫn từ người lớn. Nếu chúng có hứng thú với việc đọc, chúng có thể tự mình tìm hiểu và học cách đọc.
Các dấu hiệu trẻ tự kỷ biết đọc sớm
Các biểu hiện, dấu hiệu trẻ tự kỷ biết đọc sớm:
- Trẻ biết đọc sớm, hơn mức mong đợi ở trẻ
- Có sự ám ảnh với các con số và chữ cái
- Đọc một cách máy móc và rập khuôn
- Khả năng ghi nhớ đáng chú ý
- Có các vấn đề về hành vi ở trẻ tự kỷ
- Nhạy cảm với các giác quan, cảm giác
- Hay xếp hàng hoặc xếp chồng đồ chơi
- Phản ứng mạnh mẽ với sự thay đổi
Trẻ tự kỷ và hội chứng tăng đọc
Trẻ tự kỷ đôi khi có khả năng đọc vượt trội hơn so với các bạn đồng lứa, một hiện hội chứng tăng đọc gọi là “hyperlexia”. Điều này có thể là do sự tập trung lớn vào chữ cái và số, cùng với trí nhớ tốt trong việc ghi nhớ các ký tự. Trẻ có thể học đọc sớm, dù việc hiểu ý nghĩa của văn bản có thể yêu cầu sự hỗ trợ thêm từ người lớn (Healthline, 2023).
Mối liên hệ giữa tự kỷ và hội chứng tăng đọc (hyperlexia) là một chủ đề nghiên cứu thú vị. Hyperlexia là khả năng đọc sớm hơn mức độ phát triển thông thường. Trẻ em bị hyperlexia có thể nhận diện và đọc chữ cái từ khoảng 5 tuổi, nhưng thường gặp khó khăn trong việc hiểu nghĩa của từ và giao tiếp xã hội.
Hyperlexia không phải là dấu hiệu chính thức của tự kỷ, nhưng nó có thể xuất hiện ở một số trẻ em tự kỷ. Trẻ em tự kỷ có thể phát triển khả năng đọc sớm, nhưng họ có thể gặp khó khăn trong việc hiểu ngữ nghĩa, giao tiếp, tương tác xã hội và những khó khăn khác trong học tập ở trường lớp.
Hyperlexia thường không xuất hiện đơn lẻ mà thường đi kèm với các vấn đề hành vi và học tập khác. Điều này khiến cho việc chẩn đoán trở nên phức tạp. Chứng tăng đọc không được liệt kê rõ ràng trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5) tại Mỹ. Hội chứng tăng đọc Hyperlexia thường được xem là một phần của tự kỷ.
Can thiệp cho trẻ tự kỷ biết đọc sớm
Dù ở mức độ tự kỷ nào trẻ cũng đều cần sự can thiệp hỗ trợ. Riêng đối với trẻ tự kỷ biết đọc sớm có thể áp dụng các phương pháp can thiệp hữu hiệu như:
Liệu pháp âm ngữ trị liệu
Mục tiêu chính của âm ngữ trị liệu cho trẻ tự kỷ chậm nói là tăng cường khả năng giao tiếp, tương tác xã hội, lời nói trôi chảy. Phương pháp này giúp cải thiện tình trạng khó khăn về khả năng giao tiếp và tương tác ở trẻ tự kỷ, khắc phục các yếu điểm của hội chứng tăng đọc.
Mỗi cá nhân cần một kế hoạch can thiệp riêng, tuy nhiên có thể tập trung chính và các nhu cầu của trẻ, bao gồm:
- Kỹ năng xã hội
- Khả năng ngôn ngữ giao tiếp luân phiên
- Khả năng hiểu lời nói, yêu cầu
- Tăng cường khả năng viết và diễn đạt
Liệu pháp nghề nghiệp
Mục tiêu của liệu pháp nghề nghiệp là giúp trẻ phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống hàng ngày và cải thiện khả năng hòa nhập với xã hội. Phương pháp này giúp trẻ tự kỷ ngoài khả năng đọc tốt của trẻ còn phát triển thêm các kỹ năng như:
- Phát triển kỹ năng tự phục vụ
- Cải thiện kỹ năng giao tiếp xã hội
- Phát triển kỹ năng cảm giác và xử lý cảm giác
- Hỗ trợ kiểm soát, phát triển cảm xúc và hành vi
- Rèn luyện vận động tinh, vận động thô ở trẻ
Các phương pháp can thiệp khác
Mỗi trẻ tự kỷ là một cá nhân khác biệt. Vì đó mà cách áp dụng các phương pháp cho trẻ là khác nhau. Điểm chung chính là trẻ gặp nhiều khó khăn về giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi lặp lại. Do đó trẻ cần được test đánh giá phát hiện những suy yếu cốt lõi và áp dụng các phương pháp can thiệp phù hợp.
Lời kết
Việc trẻ tự kỷ biết đọc sớm có thể tạo ra nhiều cơ hội và thách thức đối với sự phát triển của trẻ. Dù khả năng đọc sớm có thể là một dấu hiệu tích cực về mặt học vấn, nó cũng cần được xem xét trong bối cảnh toàn diện hơn của sự phát triển giao tiếp và xã hội. Áp dụng đúng các phương pháp can thiệp sẽ giúp dạy trẻ tự kỷ phát triển toàn diện tốt nhất.
